Pożar w Puszczy Solskiej może na długo zmienić lokalne ekosystemy. – Choć spalony las potrafi z czasem się odrodzić, skala obecnego żywiołu, obejmującego m.in. siedliska rzadkich gatunków zwierząt oraz torfowiska, oznacza ogromne straty dla przyrody i wieloletnią regenerację – ocenił prof. Bogdan Jaroszewicz z Uniwersytetu Warszawskiego.
Od wtorku (06.05) strażacy walczą z rozległym pożarem w Puszczy Solskiej. Według szacunków leśników do tej pory akcja gaśnicza objęła ok. 500 ha lasu. W środę służby informowały, że linia ognia ma około 800 metrów długości, a akcję gaśniczą utrudniają bardzo sucha ściółka, wiatr i trudno dostępny teren. Pożar objął nie tylko typowe dla Puszczy Solskiej bory sosnowe, ale także torfowiska.
CZYTAJ: „Niewyobrażalny dym i ściana ognia”. Puszcza Solska w płomieniach [ZDJĘCIA, WIDEO]
Jak wyjaśnił w rozmowie z Polską Agencją Prasową prof. Bogdan Jaroszewicz, kierownik Białowieskiej Stacji Geobotanicznej Uniwersytetu Warszawskiego, regeneracja lasu po pożarze w dużej mierze zależy od charakteru pożaru.
– Pożar wierzchołkowy obejmuje korony drzew, które są kluczowe dla funkcjonowania rośliny, ponieważ odpowiadają za fotosyntezę. Jeśli ogień zniszczy większość aparatu asymilacyjnego, drzewo przestaje wytwarzać substancje niezbędne do życia i zamiera. Część drzew może będzie w stanie się zregenerować, ale bardzo wiele wcześniej czy później obumrze z powodu uszkodzeń – powiedział naukowiec.
Jeszcze poważniejsze skutki powoduje tzw. pożar całkowity, obejmujący cały przekrój lasu: od ściółki po korony drzew. W takich przypadkach zniszczeniu ulega nie tylko drzewostan, ale również znaczna część organizmów żyjących w lesie, co znacząco wydłuża proces regeneracji ekosystemu.
Ekspert podkreślił jednak, że nawet po bardzo silnym pożarze las jest w stanie odrodzić się naturalnie. Dla roślin jednym z najważniejszych mechanizmów regeneracji jest tzw. glebowy bank nasion.
– W glebie znajduje się od kilku do nawet kilkudziesięciu tysięcy nasion różnych gatunków roślin na metr kwadratowy. Jeśli pożar nie przegrzał jej zbyt mocno, część tych nasion przetrwa i zacznie kiełkować, gdy do powierzchni dotrze światło i woda – wyjaśnił prof. Jaroszewicz. Dodał, że niektóre nasiona potrafią zachować w glebie żywotność przez dziesiątki, a nawet setki lat.
Drugim ważnym mechanizmem odbudowy lasu jest napływ nasion z zewnątrz, które w spalone miejsca są przenoszone przez wiatr lub zwierzęta. Po tak dużym pożarze naturalna regeneracja lasu zacznie się od gatunków pionierskich. Wśród drzew należy do nich m.in. sosna, czyli gatunek charakterystyczny dla Puszczy Solskiej. – Sosna dobrze radzi sobie na pożarzyskach, a jej lekkie nasiona mogą być przenoszone przez wiatr na znaczne odległości, co sprzyja naturalnemu odnowieniu lasu – zaznaczył.
CZYTAJ: Józefów w dymie. Ogień kilka kilometrów od miasta
Prof. Jaroszewicz dodał jednak, że przy tak rozległych zniszczeniach leśnicy z pewnością zdecydują się na sztuczne nasadzenia. O tym zadecydują wyniki oględzin, które zostaną przeprowadzone przez zarządców lasu po ustabilizowaniu sytuacji. – W pobliżu ocalałych drzewostanów warto dać szansę naturalnemu obsiewowi i dopiero później ewentualnie go uzupełniać. Natomiast w centrum tak dużego pogorzeliska naturalna sukcesja trwałaby bardzo długo, więc tam sztuczne nasadzenia przyspieszą odbudowę lasu – ocenił.
Szczególnie trudna sytuacja dotyczy torfowisk. Jak powiedział prof. Jaroszewicz, pożary torfów mogą rozwijać się pod powierzchnią ziemi i tlić przez wiele tygodni.
– Torfowiska często nie płoną otwartym ogniem. Żarzą się pod powierzchnią, a na zewnątrz widać jedynie niewielkie smugi dymu. Takie miejsca są bardzo niebezpieczne. Do tego, jeśli wypalą się głęboko, dochodzi do trwałego zniszczenia dotychczasowego ekosystemu – podkreślił.
CZYTAJ: Leciał na ratunek, sam zapłacił najwyższą cenę. Katastrofa samolotu gaśniczego
– Wtedy nie mamy już do czynienia z regeneracją torfowiska, ale z powstaniem zupełnie nowego typu środowiska. Czasami torf wypala się aż do poziomu wody. W takich miejscach może pojawić się otwarte lustro wody, a wraz z nim zupełnie inny ekosystem niż przed pożarem – dodał.
Naukowiec podkreślił również, że obecny okres jest szczególnie niekorzystny z punktu widzenia ochrony ptaków, ponieważ Puszcza Solska stanowi ważną ostoję wielu rzadkich i chronionych gatunków, m.in. bociana czarnego, bielika, orlika krzykliwego, głuszca, puchacza czy puszczyka uralskiego.
– Mamy sezon lęgowy. Bardzo wiele gniazd z jajami lub pisklętami prawdopodobnie spłonęło. Dla części ptaków cały sezon lęgowy jest już stracony. W przypadku gatunków, których krajowe populacje są niewielkie, taka sytuacja może mieć szczególnie duże znaczenie – powiedział.
W wyniku dużych i szybko rozprzestrzeniających się pożarów giną także większe zwierzęta, które nie są w stanie uciec przed ogniem. To niepokojące, ponieważ Puszcza Solska jest siedliskiem m.in. wilków i rysi.
Ekspert przypomniał jednocześnie, że pożary są naturalnym elementem funkcjonowania ekosystemów leśnych. Istnieją wręcz organizmy, które korzystają z obecności ognia. – To tzw. gatunki pirolfilne, np. niektóre owady czy grzyby. Jednak ogólnie, jak pokazują badania, po pożarach liczebność gatunków i bogactwo biologiczne lasów wyraźnie się zmniejszają – zaznaczył.
RL / Polska Agencja Prasowa / opr. ToMa
Fot. Iwona Burdzanowska / archiwum RL
