233 lata temu została uchwalona Konstytucja 3 maja. Była to druga na świecie i pierwsza w Europie ustawa regulująca organizację władz państwowych, a także prawa i obowiązki obywateli, wciąż jeszcze podzielonych na stany.
Konstytucja potwierdzała przywileje mieszczańskie nadane w akcie prawnym z 18 kwietnia 1791 roku. – Spoglądając na Konstytucję 3 maja, mamy trzy obszary, w których pojawia się słowo „naród” – mówił poranny gość Radia Lublin, zastępca dyrektora Muzeum Narodowego w Lublinie, kierujący Muzeum Ziem Wschodnich, doktor Marcin Gapski.
– Po pierwsze naród, czyli wszyscy, którzy mieszkają w Rzeczypospolitej. Drugie pojęcie narodu, które się tam pojawia, to naród polityczny – wskazał dr Gapski. – To jest szlachta, czyli ci, którzy decydują o Rzeczypospolitej. Trzecie pojęcie narodu to niejako wszyscy ci, którzy posiadają kawałek tej Rzeczypospolitej, czyli szlachta plus mieszczaństwo, którzy mają jakąś własność w obrębie Rzeczypospolitej. Do tej grupy szlachta zgodziła się wpuścić mieszczan, którzy teraz mogą w prosty sposób awansować. Zresztą jest przepis, który mówi, że każdego roku 30 zasłużonych mieszczan staje się szlachcicami.
CZYTAJ: Gość Radia Lublin: dr Marcin Gapski, zastępca dyrektora Muzeum Narodowego w Lublinie
Konstytucja zmieniła ustrój państwa z monarchii elekcyjnej na monarchię dziedziczną, wprowadziła trójpodział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Ograniczyła też znacząco demokrację szlachecką. – Nowe przepisy zniosły m.in. jurydyki – mówił dr Gapski. – Jak spojrzymy na Lublin, to mamy dzisiaj takie dzielnice jak Wieniawa, Kalinowszczyzna. One w przeszłości były jurydykami, które były własnością szlachecką. Były tuż obok miasta, nie podlegały prawom miejskim. A teraz one zostały prawnie zniesione, ale osoby, które z tych jurydyk posiadałyby jakąś własność w mieście, mogły stać się obywatelami miasta. To jest kolejne novum. Właściciel tej jurydyki mógł stać się obywatelem miasta. Szlachta chętnie z tego korzystała. To też jest pewien paradoks, że nagle po tylu wiekach szlachcić też mógł chcieć zostać mieszczaninem i mógł wykonywać zawody nieszlacheckie.
Cała rozmowa w materiale wideo:
Konstytucja 3 maja przestała obowiązywać po 14 miesiącach, w ciągu których Sejm Czteroletni uchwalił szereg ustaw szczegółowych, będących rozwinięciem jej postanowień.
RL / opr. ZAlew / WM
Fot. archiwum
