Przestrzenna instalacja upamiętniająca tragedię z 1961 roku, gdy w Wiśle utonęło trzynaścioro dzieci, powstaje w Kazimierzu Dolnym. Byli to uczniowie piątej klasy Szkoły Podstawowej nr 17 w Lublinie.
– Warto pamiętać o tych osobach i niech to będzie przestroga dla innych, by ta tragedia nie poszła na marne – mówi członkini społecznego komitetu upamiętniającego kazimierską tragedię, Genowefa Świdnik-Białas. – Barbara, Waldemar, Maria, Ewa, Małgorzata, Barbara, Władysław, Czesław, Zbigniew, Lechosław, Elżbieta, Mirosława, Elżbieta – są to dzieci, które utonęły w Wiśle 23 czerwca 1961 roku.
– Ja jeszcze mieszkałam na rynku i cały rynek miałam w zasięgu wzroku – opowiada jedna z mieszkanek. – Widziałam, jak przywieźli te dzieci i rodzice rozpoznawali swoje dzieci. Do tej pory pamiętam ten obraz. To było przerażające. Wrzask, pisk, coś strasznego.
– Przyjechała do Kazimierza wycieczka dzieci. Był koniec roku szkolnego – opowiada Marcin Pisula, przewodnik turystyczny, samorządowiec, historyk. – Były to dzieci z dość biednej dzielnicy Lublina. Były to dzieci, które miały przyjechać do Kazimierza w nagrodę za bardzo dobre wyniki w nauce. Końcową, ostatnią atrakcją tej wycieczki, na którą dzieci czekały, były przygotowane, była kąpiel w Wiśle. Było to miejsce, w którym już wcześniej dzieci się kąpały. Było to miejsce uznane za bezpieczne. Dzieci miały tylko zamoczyć nogi, nawet nie miały się kąpać. Niestety Wisła jest rzeką zdradliwą. Trzeba zachować respekt, trzeba uważać. Była tak zwana przykosa, czyli – można powiedzieć – załamała się skarpa pod wodą w Wiśle. Jedno dziecko zaczęło wpadać, drugie zaczęło ratować. Jedno dziecko wciągało drugie. W sumie utopiło się ich trzynaścioro.
CZYTAJ: Jest nadzieja dla zwalnianych pracowników z Kraśnika. Zgłaszają się pracodawcy
– Pamiętam, że jak byłem na cmentarzu przy Lipowej, gdzie są pochowane te dzieciaki, to dla mnie nabrało takiego realnego obrazu – mówi Maks Skrzeczkowski, dyrektor Kazimierskiego Ośrodka Kultury, Promocji i Turystyki. – Kiedy słyszy się o tej opowieści, jak te dzieci są wciągane jedno za drugim i każde chce innemu pomóc, a jednocześnie nie daje rady, bo ta siła jest tak wielka, że nie da się jej zatrzymać… Cały czas mam w głowie taki obraz, o którym słyszałem, że w jednym z grobów leżą dwie dziewczynki, które zostały wyłowione trzymając się w objęciach. Chce mi się płakać za każdym razem, jak o tym myślę.
– Sam poznałem tę historię od swoich rodziców, którzy opowiadając mi o tym tragicznym wydarzeniu, jednocześnie przestrzegali mnie przed wchodzeniem do Wisły – mówi Artur Pomianowski, burmistrz Kazimierza Dolnego. – Chciałbym zwrócić uwagę też na to, że mimo tak wielkiej tragedii, to ona była gdzieś tam przemilczana. Nie mówiło się o tym w szerszym gremium, jakoś tych publikacji do tej pory nie było. Zresztą wystarczy zwrócić uwagę na to, że przez 60 lat nikt nie był w stanie zrealizować upamiętnienia tego tragicznego wydarzenia i dopiero po ponad 60 latach będziemy mieli takie miejsce w Kazimierzu Dolnym.
– Mniej więcej półtora roku temu przystąpiliśmy do kontynuacji tego przedsięwzięcia – mówi Marcin Pisula. – Szefem naszego skromnego trzyosobowego komitetu jest pan profesor Paweł Soroka z Warszawy i pani Genowefa Świdnik-Białas. Przyłączył się od nas jeszcze pan profesor Kucza-Kuczyński, który zaprojektował społecznie właśnie takie upamiętnienie.
– Jest 13 brzózek upamiętniających trzynaścioro dzieci, które się utopiły – mówi Genowefa Świdnik-Białas. – Będzie trawa pięknie zasiana, jest taki brzeg i w tym miejscu będzie zamontowana tablica tych dzieci, które wymieniłam przed chwilą.
– Minęły lata, już coraz mniej osób o tym wie, że takie coś w Kazimierzu miało miejsce – wskazuje Marcin Pisula. – Drugim celem jest upamiętnienie nie tylko tych ofiar, bo przecież wiemy, że i wcześniej, i później wiele osób w tej rzece straciło życie. Bardzo ważny jest również taki wymiar edukacyjny, wymiar ostrzegawczy, żeby naprawdę zachować respekt, w Wiśle można pływać, ale nie wpław.
– Chciałbym wierzyć, że ta tragedia nie poszła na marne i że ileś osób przez te dekady ocaliło swoje życie dzięki świadomości i pamięci o tym, że Wisła jest niezwykle niebezpieczna – dodaje Maks Skrzeczkowski.
Upamiętnieniem tragedii, ale i przestrogą dla innych ma być właśnie instalacja, która powstaje przy wale wiślanym na ulicy Krakowskiej. Jej uroczyste odsłonięcie zaplanowano pod koniec listopada.
ŁuG / opr. WM
Fot. Iwona Burdzanowska / archiwum RL
Pliki dźwiękowe
Dzieci utonęły w Wiśle podczas wycieczki. Po latach powstaje upamiętnienie tragedii
