Archeolodzy już siódmy rok z rzędu prowadzą wykopaliska w przygranicznym Ślipczu koło Hrubieszowa. Prace trwają na miejscowym cmentarzysku kurhanowym, między innymi przy kopcu nazywanym przez mieszkańców „Mogiłą Chrobrego”. Co udało się odkryć w tym roku?
CZYTAJ: Fala upałów nie odpuszcza. Kolejki karetek na lubelskich SOR-ach
– Tam była czaszka. Pod tym żółtym workiem też jest czaszka – pokazuje reporterce Radia Lublin prof. Barbara Niezabitowska-Wiśniewska z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. – Zaczęło się do tego, że w Ślipczu mamy trzy kurhany. Są one znane od bardzo dawna. Pierwsze wzmianki o nich w literaturze archeologicznej pochodzą z lat 20. XX wieku. Wszyscy się o tych kurhanach rozpisywali i snuli legendy, co tu może być. Jedni mówili, że gockie księżniczki, inni, że żołnierze francuscy, jeszcze inni, że żołnierze Bolesława Chrobrego. Ale nikt nigdy nie wbił w nie łopaty. I w końcu w 2020 roku otrzymałam projekt ministra kultury i dziedzictwa narodowego. Jeden z największych kurhanów jest nazywany przez miejscową ludność „Mogiłą Chrobrego”. Okazało się, że jest tak przedziwny, a z drugiej strony tak obiecujący, że zaczęliśmy po prostu przyjeżdżać tutaj. W dodatku oprócz kurhanu odkryliśmy jeszcze cmentarzysko płaskie, na którym od 2024 roku prowadzimy badania wykopaliskowe.
– Przyjeżdżam tu kibicować. Cieszą mnie te odkrycia niesamowicie. Cieszy mnie sposób prowadzenia tych wykopalisk, ale również ich efekt – mówi prof. Andrzej Kokowski z Instytutu Archeologii UMCS. – To miejsce w ogóle mieści się w takiej kategorii niespełnionych marzeń. Co roku było bogato, co roku inaczej. W tym roku jest niesamowicie. Trafiono na cmentarzysko wczesnośredniowieczne. Wyposażenie grobów wskazuje, że ta społeczność była po prostu bogata i że nie żałowała precjozów na ostatnią drogę. Ludzie sobie upatrzyli kurhan jako takie miejsce, obok którego trzeba składać swoich zmarłych. I czynili to przynajmniej od końca II wieku, po narodzeniu Chrystusa. Tu się pojawili pierwsi Goci, oni tam też postanowili założyć swój cmentarz. Potem u schyłku starożytności inni Goci postanowili również tam założyć swój cmentarz. I teraz właśnie się okazało, że wcześni chrześcijanie również uznali, że kurhan jest miejscem, które powinno w jakiś sposób kotwiczyć w pamięci. Niesamowita historia.
– W tym roku mamy dobrodziejstwo inwentarza – sześć wczesnośredniowiecznych grobów pewnych, w tym większość już wyeksplorowaliśmy. I mamy jeszcze dwa obiekty o zupełnie innej orientacji, północ-południe, bo groby wczesnośredniowieczne mają orientację mniej więcej wschód-zachód – opowiada prof. Barbara Niezabitowska-Wiśniewska. – Jeszcze nie wiemy, czym są te obiekty. Być może związane są z Gotami,. Jeszcze nas czeka jakiś metr w głąb i wtedy się dopiero dowiemy. Kopiemy na polu z lucerną, więc nie musimy czekać na żniwa. Jesteśmy tutaj gdzieś do połowy sierpnia.
Macie teraz ekstremalne warunki pracy?
– W taką pogodę bardzo szybko wysycha ziemia, przez co może być problem przy jej przygotowywaniu pod zdjęcia bądź w ogóle ściąganiu. Gracka jest do tego, by ściągnąć warstwę błota bądź warstwę, na której chodziliśmy, aby odsłonić to, co jest pod nią; to, jak wygląda ziemia, którą wykopaliśmy, którą wyrównaliśmy. Dzięki temu można zobaczyć, czy są jakieś ślady, które mogą wskazywać, że tam coś może się znajdować. Na przykład duża ciemna plama może wskazywać, że może być jakiś grób – opowiada Marta Bartuszek, studentka drugiego roku archeologii na UMCS.
– Ten kurhan od zawsze był traktowany jako legenda. Każdy miał dla niego inne wytłumaczenie. Każdy też miał dla niego inną nazwę, bo była i „Mogiła Chrobrego”, i mogiła żołnierzy napoleońskich, i jeszcze wiele innych tematów tam się pojawiało. Fajnie, że w końcu ktoś wbił w niego łopatę – stwierdza Bartłomiej Bartecki , dyrektor Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie. – Potrzeba jeszcze roku, półtora. A żeby to wszystko spokojnie opracować, wyrysować, opublikować, to pewnie troszeczkę więcej czasu. Ale musimy sobie zdawać sprawę z tego, że na bardzo wiele analiz czeka się w kolejce, na przykład na badania antropologiczne. Wszystkie szkielety trafią do antropologów, a ci mają oczywiście swoje określone moce przerobowe. Na datowania też się czeka często wiele miesięcy. Na konserwację też się czeka. Czasem trzeba sobie pół roku zabezpieczyć na to, czego nie jesteśmy w stanie sami przyspieszyć, bo w tym momencie jest tak dużo badań archeologicznych w Polsce. Często są one zapoczątkowane, nie dlatego że ktoś na siłę szuka sobie tematu do badania, tylko po prostu ratujemy stanowiska archeologiczne. Region hrubieszowski jest typowo rolniczy, więc w zasadzie trzy czwarte naszych badań to są badania ratownicze, kiedy ścigamy się z pługami, które niszczą cmentarzyska bądź osady sprzed kilku tysięcy lat. Jeżeli my tego nie przebadamy w tym czy w przyszłym roku, to za pięć lat nie będzie w ogóle czego zbierać.
Eksponaty odkryte w Ślipczu, pochodzące z okresu obecności Gotów na tych terenach, można oglądać w Centrum Dziedzictwa Archeologicznego i Kulturowego w Masłomęczu. Hrubieszowskie muzeum planuje z kolei przygotować wystawę czasową poświęconą artefaktom z okresu średniowiecza.
JN / opr. ToMa
Fot. Kurhany w Ślipczu – w poszukiwaniu odpowiedzi Facebook
Pliki dźwiękowe
Co kryją kurhany w Ślipczu
