Są pieniądze na renowację sztandaru 4 Pułku Strzelców Podhalańskich, który został odnaleziony przed rokiem w lasach pod Tomaszowem Lubelskim. Mowa o 130 tysiącach złotych. Łatwo o te pieniądze nie było – początkowo środków nie przyznano. Choć przecież sztandar to absolutny unikat, w dodatku zaskakująco dobrze zachowany.
CZYTAJ: Archeologiczne tajemnice na kazimierskiej Górze Trzech Krzyży
– Ten sztandar został nam przekazany dokładnie 2 maja 2025 roku – przypomina dyrektor Muzeum Regionalnego w Tomaszowie Lubelskim, Robert Czyż. – Odkrywca Maciek Podgórski z Zamościa zdecydował się, że to niebywałe odkrycie, które w ziemi przeleżało przez 86 lat, znajdzie się w zasobach Muzeum Regionalnego w Tomaszowie Lubelskim – dodaje.
Jakie były okoliczności odnalezienia sztandaru? – W sumie byliśmy dwa razy na tych terenach – opowiada Podgórski. – Dużo poszukiwaczy tam chodziło, pewnie setki, tysiące ludzi przeszło szukając tego sztandaru. Pojechaliśmy po południu, szliśmy drogą, kolega z jednej strony, ja z drugiej strony. Za daleko troszeczkę zaszliśmy i chcieliśmy wrócić w stronę Zielonego. Miałem taki minimalny sygnał dosłownie 20 metrów od drogi. Czekając na niego rozkopałem z nudów tę jamę i ukazała się wstęga, już lekko zbutwiała, była widocznie na wierzchu, nie była włożona w brezent. Poczekałem na niego, zacząłem krzyczeć: „chyba mam sztandar” – dodaje.
– 86 lat ten sztandar leżał w ziemi i po odkopaniu największym jego wrogiem była atmosfera, powietrze. Gdyby sztandar nie został poddany natychmiastowej konserwacji zapobiegawczej, zachowawczej, to on by się po prostu z czasem w ciągu kilku najbliższych tygodni rozpadł na malutkie kawałki i byłby stracony bezpowrotnie. Wiedzieliśmy, że jesienią są składane wnioski do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wnioski do programu wspierania działań muzealnych. Złożyliśmy ten dokument. To dziwnie zabrzmi, ale byliśmy pewni, że te pieniądze otrzymamy, bo to było znalezisko, które odbiło się bardzo szerokim echem nie tylko w Polsce, ale również w Europie, bo tak dobrze zachowanego sztandaru, który leżał 86 lat w ziemi, do tej pory chyba nikt nie znalazł – przyznaje Czyż.
W obliczu wspomnianej pewności ogromnym zaskoczeniem była decyzja o nie przyznaniu środków na renowację sztandaru. Nie udało się w pierwszym rozdaniu funduszy, ani w kolejnym uzupełniającym. – Poseł Tomasz Zieliński napisał apel do minister Cienkowskiej. Zrobiło się to bardzo medialne – mówi w rozmowie z Radiem Lublin starosta tomaszowski Henryk Karwan. – Poseł umówił się z panią minister Cienkowską. Pojechaliśmy do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Pani minister już bardzo dobrze znała temat i wtedy nam powiedziała, że do 2 tygodni pojawi się decyzja o finansowaniu tego sztandaru. Tak faktycznie było. Byliśmy 25 maja i 2 tygodnie później ta renowacja sztandaru znalazła się na liście tych zadań dofinansowanych przez ministra kultury. Myślę, że gdyby nie ta presja, gdyby nie to działanie, realizowalibyśmy plan B. To nie są aż tak duże pieniądze dla państwa, dla samorządów też to nie są ogromne, ale ten dług, który mamy wobec tych ludzi, którzy szli i ginęli… Z szacunku do nich, do tradycji, do tego, jak ważne dla nich były te ideały polskości – dodaje.
POSŁUCHAJ:
Reportaż Radia Lublin: Magda Grydniewska „Sztandar”
Prace nad renowacją sztandaru trwać będą przez cały bieżący rok. Prowadzone są w pracowni konserwatorskiej w Milanówku. Po renowacji sztandar wróci do tomaszowskiego muzeum. Dyrekcja tej placówki już snuje dalsze plany z nim związane. To dlatego, że w 1966 roku rząd polski na emigracji odznaczył podhalański pułk i jego sztandar krzyżem Virtuti Militari. Sztandaru wtedy jednak nie było, więc odznaczenie nie mogło dojść do skutku. Dziś już może. A osobą, która – zgodnie z literą prawa – mogłaby tego dokonać jest prezydent Karol Nawrocki. Czy tak się stanie? Czas pokaże, ale dyrektor muzeum zapowiada, że będzie o to zabiegać.
JN / opr. PaW
Fot. Maciej Podgórski / Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków / Facebook
Pliki dźwiękowe
Odnaleziony po 86 latach sztandar doczeka się renowacji. Jest 130 tys. złotych dofinansowania
