• Lublin
  • Biała Podlaska
  • Chełm
  • Hrubieszów
  • Kraśnik
  • Lubartów
  • Łęczna
  • Puławy
  • Świdnik
  • Tomaszów Lubelski
  • Włodawa
  • Zamość
Radio Lublin
weather icon 10°C
PODCASTY
KALENDARIUM
SŁUCHAJ
  • AKTUALNOŚCI
    • LUBLIN
    • BIAŁA PODLASKA
    • CHEŁM
    • HRUBIESZÓW
    • KRAŚNIK
    • LUBARTÓW
    • ŁĘCZNA
    • PUŁAWY
    • ŚWIDNIK
    • TOMASZÓW LUBELSKI
    • WŁODAWA
    • ZAMOŚĆ
    • KRAJ I ŚWIAT
  • SPORT
    • KOSZYKÓWKA
    • PIŁKA NOŻNA
    • PIŁKA RĘCZNA
    • SIATKÓWKA
    • ŻUŻEL
  • MUZYKA
  • KULTURA
  • AGRORADIO
  • MULTIMEDIA
    • GALERIE
    • KONCERTY
    • PODCASTY
    • TV
  • O NAS
    • AUDYCJE
    • KALENDARIUM
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • HISTORIA RADIA
    • WNIOSEK O PATRONAT
    • STUDIO LUBLIN
    • STUDIO IM. BUDKI SUFLERA
    • REKLAMA
    • REGULAMINY i RODO
    • POLITYKA PRYWATNOŚCI
    • BIP
    • ARCHIWUM
    • KONTAKT
czwartek, 19 listopada 2026
Brak wyników
Pokaż wszystkie wyniki
Radio Lublin
  • AKTUALNOŚCI
    • LUBLIN
    • BIAŁA PODLASKA
    • CHEŁM
    • HRUBIESZÓW
    • KRAŚNIK
    • LUBARTÓW
    • ŁĘCZNA
    • PUŁAWY
    • ŚWIDNIK
    • TOMASZÓW LUBELSKI
    • WŁODAWA
    • ZAMOŚĆ
    • KRAJ I ŚWIAT
  • SPORT
    • KOSZYKÓWKA
    • PIŁKA NOŻNA
    • PIŁKA RĘCZNA
    • SIATKÓWKA
    • ŻUŻEL
  • MUZYKA
  • KULTURA
  • AGRORADIO
  • MULTIMEDIA
    • GALERIE
    • KONCERTY
    • PODCASTY
    • TV
  • O NAS
    • AUDYCJE
    • KALENDARIUM
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • HISTORIA RADIA
    • WNIOSEK O PATRONAT
    • STUDIO LUBLIN
    • STUDIO IM. BUDKI SUFLERA
    • REKLAMA
    • REGULAMINY i RODO
    • POLITYKA PRYWATNOŚCI
    • BIP
    • ARCHIWUM
    • KONTAKT
Radio Lublin

Radio Lublin > Wiadomości > W poszukiwaniu zaginionej lubelskiej biblioteki. Odnaleziono już ponad 1,5 tys. książek

W poszukiwaniu zaginionej lubelskiej biblioteki. Odnaleziono już ponad 1,5 tys. książek

26 maja 2025 / 06:21
A A
kra 3622 2025 05 26 063348
Udostępnij na FacebookUdostępnij na TwitterKod QR

Lubelscy badacze zidentyfikowali już ponad 1,5 tys. książek z zaginionego księgozbioru Jeszywas Chachmej Lublin. Przechowywane są one zbiorach różnych bibliotek, szkół religijnych oraz kolekcjach prywatnych na całym świecie. Najstarsza książka w katalogu Cyfrowej Biblioteki Jesziwy pochodzi z 1545 r.

CZYTAJ: Zaginione księgi z lubelskiej jesziwy odnalezione. Będą dostępne w sieci?

Inspiracją był przypadek

Piotr Nazaruk z Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” podkreślił w rozmowie z Polska Agencją Prasową, że inspiracją do poszukiwań zaginionego księgozbioru jesziwy było przypadkowe odkrycie podczas przeglądania zdigitalizowanych zbiorów w cyfrowej bibliotece Żydowskiego Instytutu Historycznego w 2020 r. – Na niektórych hebrajskich egzemplarzach zobaczyłem pieczątki lubelskiej jesziwy. Wiedząc o zagadkowej historii zaginięcia księgozbioru i o tym, że zachowało się tylko pięć książek z tej kolekcji, zacząłem szukać dalej. Tylko tego dnia namierzyłem ich 130. Uznałem, że to musi być dopiero wierzchołek góry lodowej – wspomniał ekspert.

Dotychczas lubelscy badacze zidentyfikowali około 1,5 tys. książek, które przechowywane są w zbiorach różnych bibliotek, szkół religijnych oraz kolekcjach prywatnych na całym świecie. Nazaruk zwrócił uwagę, że nie ma możliwości przetransportowania ich z powrotem do Lublina, chociażby z tak prozaicznego względu, że stanowią po prostu czyjąś własność. – Jedynym sposobem na przywrócenie tego księgozbioru Lublinowi jest stworzenie właśnie Cyfrowej Biblioteki Jesziwy – wyjaśnił.

Bardzo żmudna praca

W internetowym katalogu gromadzone są szczegółowe informacje na ich temat, takie jak: tytuł, autor, miejsce i data wydania, nazwa drukarni. Do większości pozycji umieszczone są skany stron tytułowych oraz linki odsyłające do cyfrowej wersji książki. – Namierzenie tych dzieł nie jest takie łatwe. To bardzo żmudna praca, wymagająca przeglądania tysięcy książek on-line w poszukiwaniu tych, które mają pieczątki lubelskiej jesziwy. Podobnie jest podczas wyjazdów, kiedy ręcznie – niemalże kartka po kartce – sprawdzamy zasoby magazynów różnych instytucji – opisał Nazaruk.

Eksperci odwiedzili do tej pory m.in. Wyższe Seminarium Duchowne we Włocławku, gdzie książki trafiły za sprawą hebraisty ks. Józefa Kruszyńskiego, który przed wojną był rektorem KUL. Natomiast w magazynach biblioteki Żydowskiego Instytutu Historycznego odnaleziono już niemal 600 książek z lubelskiej jesziwy. Część z tych najcenniejszych egzemplarzy ma zostać wkrótce zeskanowana.

Zapytany o zawartość odnalezionego księgozbioru ekspert przekazał, że przede wszystkim są to książki religijne, m.in. wydania Biblii rabinicznych z komentarzami, Talmudy Babilońskie i Jerozolimskie, szereg komentarzy do Talmudu, dzieła dotyczące żydowskiego prawa religijnego, responsy, czyli pytania i odpowiedzi różnych rabinów.

W zbiorze znajduje się też jedna sztuka teatralna na temat króla Saula, dokładnie to purimszpil, czyli przedstawienie wystawiane tradycyjnie podczas święta Purim, w którym prezentowane są w zabawny sposób wątki z Księgi Estery. Jest również kilka dzieł maskilów, czyli uczestników Haskali, zwolenników asymilacji i europeizacji Żydów.

CZYTAJ: To była największa uczelnia na świecie. Zagadki księgozbioru lubelskiej Jesziwy [ZDJĘCIA]

Zabytki sztuki drukarskiej

Najstarsza książka odnaleziona w bibliotekach cyfrowych pochodzi z 1545 roku – to jeden z traktatów talmudycznych, wydany w Wenecji. – Te XVI-wieczne dzieła są zabytkami sztuki drukarskiej, ale dla mnie osobiście najcenniejsze są tzw. osierocone książki, bo zdarzają się, że została po nich tylko oderwana karta przedtytułowa – nie ma oprawy, kartek, strony tytułowej, ale ostała się jedna dosłownie kartka z pieczątką lubelskiej biblioteki. Za każdym razem chwyta to za serce, że tyle te książki zdołały przetrwać – dodał Nazaruk.

Przeglądając odnalezione księgi można się natknąć na notatki, podpisy z nazwiskami, rysunki studentów lubelskiej uczelni. Część posiada również naklejki z danymi darczyńcy książki, m.in. jak się nazywał i skąd pochodził.

Wśród istotnych ośrodków drukarstwa żydowskiego w Polsce badacz wymienił m.in. Kraków, Lublin, Warszawę i Józefów pod Biłgorajem, który był jednym z największych takich ośrodków w XIX w. Jest też sporo egzemplarzy wydrukowanych na terenie dzisiejszej Ukrainy, np. w Żółkwi i Lwowie. – Zdziwiła mnie duża liczba kobiet, które zajmowały się drukowaniem książek. W Lublinie była to na przykład znana Necha Herszenhornowa, która przejęła biznes po swoim zmarłym mężu. We Lwowie była to Pesa Bałaban, a w Wilnie Debora Rom – wymienił ekspert.

Do dzisiaj zachowały się jedynie archiwalne zdjęcia czytelni, która mieściła się przy synagodze lubelskiej uczelni. Zaś według planów magazyn biblioteki znajdował się w piwnicy. Na niektórych egzemplarzach są pieczątki, gdzie wpisywano informacje, na jakiej półce i którym rzędzie znajduje się książka. – Na tej podstawie w przyszłości można rozrysować układ przestrzenny tej biblioteki i dowiedzieć się, czy dzieła były ułożone tematycznie lub alfabetycznie” – wskazał Nazaruk.

W budynku Jeszywas Chachmej Lublin przy ul. Lubartowskiej wyeksponowanych jest obecnie ok. 20 książek pochodzących z jej oryginalnego księgozbioru, które po latach powróciły do Lublina.

Największa taka uczelnia w Polsce

Założona w 1930 roku przez rabina Majera Szapiro Jeszywas Chachmej Lublin, czyli Uczelnia Mędrców Lublina, była największą uczelnią talmudyczną w Polsce. Na potrzeby utworzenia biblioteki zorganizowano akcję, podczas której w całej Polsce i na świecie zebrano kilkadziesiąt tysięcy woluminów, bezcennych starodruków i rękopisów.

Chociaż rozpowszechniona pogłoska głosi o spaleniu tego księgozbioru przez wojska niemieckie w pokazowym pożarze na dziedzińcu uczelni w 1940 r., w rzeczywistości księgozbiór ten ocalał i doczekał wyzwolenia w gmachu dzisiejszej Biblioteki Wojewódzkiej im. Łopacińskiego w Lublinie. W 1946 r. biblioteka Jesziwy została przekazana do Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej w Warszawie (dzisiejszy ŻIH). Stamtąd część kolekcji już w 1947 r. wyjechała do Izraela w ramach porozumienia z Uniwersytetem Hebrajskim w Jerozolimie i z czasem rozproszyła się po świecie.

Cyfrowa Biblioteka Jesziwy dostępna jest na stronie internetowej: https://teatrnn.pl/wystawy/cyfrowa-biblioteka-jesziwy.

Polska Agencja Prasowa / RL / opr. ToMa

Fot. Krzysztof Radzki / archiwum

Tagi: LublinHistoriaksiążki
REKLAMA

Czytaj także

EAttachments11152839f3470718c7929c71600d8622e79531f8 xl
Wiadomości

Turyści zostawią w Lublinie dodatkowe miliony? Jest pomysł na nową opłatę

19 listopada 2026
EAttachments9085148b107202c4de04467bd57762157aab6e9
Wiadomości

Dzieciństwo bez przemocy. Lublin rozbłyśnie na czerwono

19 listopada 2026
EAttachments111528101f206d594ec6a1e02133182fc01b8ea0 xl 1
Wiadomości

Mieszkańcy mogli przepłacać za wywóz śmieci. UOKiK podejrzewa trzy lubelskie firmy o zmowę przetargową

19 listopada 2026
EAttachments111525391401ebd1cac4bfcd57558d85345141bc xl
Wiadomości

Nauczyciel, lekarz i informatyk wśród zatrzymanych. Wielka akcja CBZC [ZDJĘCIA, WIDEO]

19 listopada 2026
EAttachments111522474f00cb744870c18d6dbe2f90dd29fe05 xl 1
Wiadomości

Lublinianin pokieruje europejskim oddziałem International Gastric Cancer Association

19 listopada 2026
EAttachments111522349794e1574fab53e8f386bb17d16c952e xl
Wiadomości

Lublin wprowadzi opłatę turystyczną? Dziś Sesja Rady Miasta

19 listopada 2026
EAttachments111504818cb0bd91941c67077b773214ca410ff4
Wiadomości

Lublin stanie się planszą do gry. Trwają ostatnie zapisy

19 listopada 2026
EAttachments9820733fb1b88bda6a478c61e6d3eca745a4dcc xl
Wiadomości

Gość Radia Lublin: politolog dr Michał Wallner

19 listopada 2026
Następna wiadomość
pexels andrea piacquadio 3760067 1 2025 05 26 073220

26.05.2025 Kalkulator - o prywatnych bankructwach

Ciekawostki

Lublin spotkał się z Messim w Buenos Aires. GOAT i koziołek na niezwykłym muralu

Lublin znów na planie serialu. Będą utrudnienia w centrum

86 proc. Polaków planuje w 2027 r. wyjeżdżać równie często lub częściej niż do tej pory

Historia misia, który podbił serca czytelników. Kubuś Puchatek kończy 100 lat

Jeże przygotowują się do zimy. Szukają bezpiecznego schronienia

Wiewiórki jak domownicy. Pięć gryzoni regularnie odwiedza jedno podwórko [WIDEO]

O tym się mówiło

Kobieta padła ofiarą oszustów. Straciła pokaźną kwotę

Jeden dawca może uratować życie wielu osób. Transplantolodzy apelują

06.11.2026 Na widelcu – pasta z suszonych pomidorów

Zmotywowane i dobrze nastawione. PGE MKS El-Volt Lublin zagra w Rumunii

Dwie osoby nie żyją. Tragiczny bilans weekendu na lubelskich drogach

Tragiczny karambol na drodze ekspresowej. Nie żyje kobieta [ZDJĘCIA, AKTUALIZACJA]

REKLAMA

Radio Lublin S.A. w likwidacji
ul. Obrońców Pokoju 2
20-030 Lublin
tel. 81 53 64 200
fax 81 532 87 28
e-mail: poczta@radiolublin.pl

Partnerzy
Reklama
Kontakt
BIP
Praca Lublin
Praca IT Poznań

NASZE
CZĘSTOTLIWOŚCI:

102.2 MHz -Lublin
103.1 MHz -Ryki

103.2 MHz -Zamość
100.9 MHz -Chełm

93.1 MHz -Biała Podlaska

© 2026 Wszelkie prawa zastrzeżone. Radio Lublin S.A. w likwidacji

Brak wyników
Pokaż wszystkie wyniki
  • AKTUALNOŚCI
    • LUBLIN
    • BIAŁA PODLASKA
    • CHEŁM
    • HRUBIESZÓW
    • KRAŚNIK
    • LUBARTÓW
    • ŁĘCZNA
    • PUŁAWY
    • ŚWIDNIK
    • TOMASZÓW LUBELSKI
    • WŁODAWA
    • ZAMOŚĆ
    • KRAJ I ŚWIAT
  • SPORT
    • KOSZYKÓWKA
    • PIŁKA NOŻNA
    • PIŁKA RĘCZNA
    • SIATKÓWKA
    • ŻUŻEL
  • MUZYKA
  • KULTURA
  • AGRORADIO
  • MULTIMEDIA
    • GALERIE
    • KONCERTY
    • PODCASTY
    • TV
  • O NAS
    • AUDYCJE
    • KALENDARIUM
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • HISTORIA RADIA
    • WNIOSEK O PATRONAT
    • STUDIO LUBLIN
    • STUDIO IM. BUDKI SUFLERA
    • REKLAMA
    • REGULAMINY i RODO
    • POLITYKA PRYWATNOŚCI
    • BIP
    • ARCHIWUM
    • KONTAKT

© 2026 Wszelkie prawa zastrzeżone. Radio Lublin S.A. w likwidacji

Ta witryna wykorzystuje cookie. Kontynuując przeglądanie wyrażasz zgodę na używanie plików cookie. Zachęcamy do odwiedzenia naszej strony Polityki prywatności.
Przejdź do treści
Otwórz pasek narzędzi Narzędzia ułatwień

Narzędzia ułatwień

  • Powiększ tekstPowiększ tekst
  • Zmniejsz tekstZmniejsz tekst
  • KontrastKontrast
  • NegatywNegatyw
  • Podkreśl linkiPodkreśl linki
  • Czcionka alternatywnaCzcionka alternatywna
  • Resetuj Resetuj