To współpraca na międzynarodową skalę. Już teraz skutkuje ona wynikami i artykułami, które publikowane są w prestiżowych czasopismach naukowych. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej i Uniwersytet Medyczny w Lublinie prowadzą badania interdyscyplinarne z pogranicza biofizyki i okulistyki. Ich celem jest obserwacja procesów fizjologii i patologii plamki żółtej.
CZYTAJ: Każdy oddech to zwycięstwo. O trudnej drodze wcześniaków i ich rodziców [ZDJĘCIA]
O współpracy i wzajemnym przenikaniu się dyscyplin naukowych z profesorem Wiesławem Gruszeckim prorektorem Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej do spraw nauki i współpracy międzynarodowej oraz z profesorem Robertem Rejdakiem, kierownikiem Kliniki Okulistyki Ogólnej i Dziecięcej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego nr 1 w Lublinie rozmawiał Wojciech Brakowiecki.
To że Lublin to miasto inspiracji wiemy nie od dziś w przestrzeni kultury, ale okazuje się, że ta myśl może być również realizowana w przestrzeni nauki, kiedy obszar kliniczny spotyka się z badawczym…
– Rzeczywiście jesteśmy bardzo zadowoleni, że od wielu lat możemy współpracować z panem profesorem Wiesławem Gruszeckim i jego zespołem nad molekularnymi procesami zachodzącymi w obrębie plamki – mówi prof. Robert Rejdak.
Dlaczego to tak istotne? Plamka na tylnej części siatkówki oka to niecałe 5 milimetrów. Dlaczego jest taka istotna?
– Dlatego, że to jest jeden z najważniejszych obszarów w ciele ludzkim. Jeśli mamy chorobę plamki, nie możemy rozpoznawać rysów twarzy, nie możemy czytać, nie możemy pracować, nie możemy brać udziału w życiu społecznym. Tak malutki obszar ciała warunkuje tak wiele i dlatego z panem profesorem Gruszeckim zajęliśmy się tym tematem już od kilku lat i pracujemy nad możliwymi terapiami, ale także poznaniem jak naprawdę przebiegają procesy molekularne w obrębie tej struktury – wyjaśnia prof. Robert Rejdak.
Gdzie jest to miejsce, w którym okulista może spotkać się z biofizykiem?
– Między innymi w Polskim Radiu Lublin – śmieje się profesor Wiesław Gruszecki. – Nauka jest taką przestrzenią spotkań, gdzie najciekawsze wyzwania poznawcze są na granicy dyscyplin. Jeszcze od poprzedniego tysiąclecia jestem biofizykiem i wiem co znaczą badania interdyscyplinarne. Ale to okazało się niewystarczające. To nasze spotkanie wymaga badań multidyscyplinarnych. Dzięki temu, że my biofizycy molekularni, którzy pracują z pojedynczymi cząsteczkami, możemy współpracować z wybitnymi okulistami, nasze wyzwania stają się nie tylko wyzwaniami poznawczymi, ale także ważnymi z punktu widzenia społecznego, zdrowia człowieka. Kiedy nauczymy się wspólnego języka, możemy wspólnie formułować te problemy, wspólnie je rozwiązywać.
Czego można się dowiedzieć? Co można odkryć? Co biofizyk może wskazać klinicyście?
– Jak powiedział pan profesor Rejdak, są to badania ogromnie ważne ze społecznego punktu widzenia. W plamce żółtej mieszczą się wszystkie fotoreceptory odpowiedzialne za widzenie barwne, centralne i precyzyjne. Uszkodzenie plamki żółtej praktycznie eliminuje ludzi z życia społecznego. Wiemy już na podstawie amerykańskich badań, że z punktu widzenia zapobiegania tym chorobom ważne są związki, które badamy – żółte barwniki karotenoidowe, między innymi luteina i zeaksantyna. Ale pytaniem, które wspólnie stawiamy, jest to na jakiej zasadzie? Dlaczego te właśnie barwniki, jeśli są obecne w naszej diecie, będą zapobiegały utracie wzroku związanej między innymi z wiekiem, ze starczą degeneracją siatkówki? – wyjaśnia profesor Wiesław Gruszecki.
To teraz pytanie do lekarza. Co z badań pana profesora Gruszeckiego pan odczytuje?
– Znajduję potwierdzenie dla też, które klinicznie stawialiśmy. W tej chwili mamy dowody molekularne, jak ważne są barwniki. Jest to bezpośrednie przełożenie do badań klinicznych i pierwszych doświadczeń z jontoforezą luteiny, którą my w Polsce jako pierwsi wprowadziliśmy – stwierdza prof. Robert Rejdak.
Luteina to słowo klucz…
Tak, to jest słowo klucz, podobnie jak zeaksantyna, inne barwniki, cały proces widzenia. Natomiast my luteinę możemy dostarczać przestwardówkowo dzięki nowej metodzie, którą opisaliśmy w piśmie „Eye”, bardzo prestiżowym. Lublin był jako jedyny z Polski w tym badaniu, obok Anglików, Włochów i innych bardzo renomowanych ośrodków – mówi prof. Robert Rejdak.
Czym są te barwniki i dlaczego one są w całej tej pracy istotne?
– Luteina jest to barwnik, który jesienią pięknie nadaje złoty kolor liściom. Oznacza to, że zawsze jest obecny w roślinach, ale dopiero kiedy zegar biologiczny wyłączy syntezę chlorofilu, wiemy co jest pod spodem. I jest to też podpowiedź dla naszej diety, co powinniśmy spożywać, aby luteina była dostarczana do krwiobiegu i pokonując barierę krew-siatkówka była dostarczana do plamki żółtej – wyjaśnia prof. Wiesław Gruszecki.
A dlaczego ona jest taka istotna dla naszego widzenia?
– Okazuje się, że pełni wiele funkcji, a co najmniej dwie najważniejsze. Pierwsze to na zasadzie filtra optycznego filtruje krótkofalowe promieniowanie, zapobiegając uszkodzeniom fotoreceptorów w plamce żółtej. Po drugie działa też jako antyoksydant, czyli dezaktywuje reaktywne formy tlenu, które bezpośrednio wpływają na obniżenie aktywności widzenia – tłumaczy prof. Wiesław Gruszecki.
– Chciałem tu przypomnieć bardzo wymowne i barwne porównanie pana profesora Gruszeckiego o roli tych barwników jako żaluzji, które dozują dostęp światła do fotoreceptorów i jednocześnie mogą hamować procesy degeneracyjne. Jako okulista widzę w naszych kamerach, w naszych mikroskopach te zjawiska. Zdrowa plamka ma bardzo charakterystyczny obraz, natomiast wszystkie zwyrodnienia wyglądają jak zaniki w jej obrębie. I to my właśnie znaleźliśmy to połączenie dzięki badaniom pana profesora Gruszeckiego – mówi prof. Robert Rejdak. – Dzięki luteinie i innym barwnikom mamy naturalną ochronę przed promieniowaniem słonecznym.
Gdy ta bariera zostaje zakłócona, wtedy konieczne są chociażby iniekcje (zastrzyki – red.) zawierające luteinę…
– Przede wszystkim jontoforeza. Jest to najnowsza terapia bezinwazyjnego podania luteiny do warstw siatkówki – mówi prof. Robert Rejdak. – Jednocześnie chciałem powiedzieć, że środowiska młodych lekarzy okulistów mogą czerpać wiedzę i współuczestniczyć w badaniach z zespołem pana profesora Gruszeckiego. Nawet już drugi doktorat jest w trakcie, gdzie lekarz okulista wykonuje projekt doktorski w bardzo ścisłej współpracy z Katedrą Biofizyki UMCS. W zasadzie tam wykonuje badania, natomiast my staramy się potem to jeszcze dodatkowo połączyć z kliniką.
Za tym muszą stać poważne środki…
– Tak. Dlatego że badania multidyscyplinarne wymagają skonstruowania dużego zespołu badawczego. Prowadzimy nabór młodych, energicznych, entuzjastycznych badaczy, którzy też wymagają środków do życia, pomijając już środki na aparaturę naukową, na odczynniki. Jesteśmy bardzo dumni i wdzięczni, że mogliśmy czerpać finansowanie m.in. z Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. A obecnie te badania są kontynuowane w ramach projektów badawczych Narodowego Centrum Nauki – dodaje prof. Wiesław Gruszecki.
WB / opr. ToMa
Fot. Wojciech Brakowiecki
Pliki dźwiękowe
Z profesorami Wiesławem Gruszeckim i Robertem Rejdakiem rozmawiał Wojciech Brakowiecki_



![Każdy oddech to zwycięstwo. O trudnej drodze wcześniaków i ich rodziców [ZDJĘCIA] 4 EAttachments11149349b995931e96cc161531bd8128fd632a7e xl 1](https://radio.lublin.pl/wp-content/uploads/2026/11/EAttachments11149349b995931e96cc161531bd8128fd632a7e_xl-1-350x250.jpg)




![Lotniska w Lublinie i Rzeszowie wznowiły operacje. "Nie zaobserwowano naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej" [AKTUALIZACJA] 9 EAttachments11148181f3009b6a16f824328505a57bfb0ecfdb xl](https://radio.lublin.pl/wp-content/uploads/2026/11/EAttachments11148181f3009b6a16f824328505a57bfb0ecfdb_xl-350x250.jpg)

