Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego negatywnie oceniło działalność Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym. Dyrekcja zapowiedziała program naprawczy. Zdaniem związkowców najlepszym rozwiązaniem jest przejęcie instytucji przez ministerstwo – przekazuje Polska Agencja Prasowa.
CZYTAJ: Nieprawidłowości w kazimierskim muzeum. Ministerstwo kontrolowało placówkę
Resort kultury negatywnie ocenił m.in. formalnoprawne podstawy działalności muzeum, w tym organizację pracy, prawidłowość prowadzenia ewidencji zbiorów, warunki zwiedzania, korzystania ze zbiorów i zgromadzonych informacji, realizację zadań z zakresu zabezpieczenia i konserwacji zbiorów.
Jak ustalono, obecnie obowiązujący regulamin organizacyjny jest niezgodny ze statutem, natomiast część zarządzeń dyrektora jest niezgodna z regulaminem. W muzeum nie opracowano i nie wprowadzono regulaminu zwiedzania, planów konserwatorskich dla zabytków nieruchomych i zintegrowanej strategii ochrony przed szkodnikami. Według ministerstwa rodzi to ryzyko „zniszczenia substancji zabytkowej”.
W wystąpieniu pokontrolnym resort zwrócił uwagę, że w grudniu 2025 r. w muzeum wprowadzono nowy regulamin organizacyjny, w wyniku którego doszło do spłaszczenia struktury organizacyjnej. Zlikwidowano stanowiska kierowników oddziałów, co – zdaniem kontrolerów – wpłynęło niekorzystnie na działalność statutową, realizację zadań ustawowych i uniemożliwiło pracownikom oddziałów uzyskanie awansu zawodowego.
Kontrola wykazała, że w latach 2020-2025 w instytucji zmniejszono liczbę pracowników merytorycznych o 47 proc. (z 21 do 11), przy ogólnym wzroście liczby zatrudnionych (z 53 do 57).
Ministerstwo podniosło, że pomniejszenie wymiaru czasu pracy głównego inwentaryzatora zabytków muzealnych i połączenie go ze stanowiskiem konserwatora w jeden etat „zagraża należytemu wykonywaniu zadań wynikających ze statutu oraz ustawy o muzeach”. Pracownik ten — wykazano — sprawuje opiekę nad blisko 34 tys. obiektów (ponad 20 tys. muzealiów i 13,5 tys. depozytów) w sześciu miejscach na terenie Kazimierza Dolnego i Puław, przy czym „nie posiada poświadczenia ani szkoleń z zakresu ewidencjonowania i inwentaryzacji zbiorów”.
W wystąpieniu wykazano, że muzeum „w sposób szczególny powinno dbać m.in. o zespół wykwalifikowanych pracowników”, tymczasem instytucja nie ma zatrudnionego ani jednego kustosza dyplomowanego. Stanowisko głównego inwentaryzatora zbiorów zostało połączone ze stanowiskiem ds. konserwacji. „Tym samym jedno z najważniejszych stanowisk w strukturze muzealnej (główny inwentaryzator) zostało zredukowane do 0,5 etatu” – napisano.
Kontrolerzy stwierdzili, że w badanym okresie w muzeum nie było pełnej obsady na stanowiskach zastępców dyrektora, co „utrudniało zarządzanie Muzeum”.
Postępowanie wykazało, że powierzchnia magazynowa części oddziałów jest niewystarczająca. W instytucji nie funkcjonuje ponadto program komputerowy do ewidencji zbiorów, co — w ocenie kontrolerów — odbiega od przyjętych standardów.
Pozytywnie, ale z zastrzeżeniami resort ocenił: działalność naukową, popularyzatorską, artystyczną i upowszechniającą kulturę; terminowość i prawidłowość wykorzystania oraz rozliczania dotacji celowych ze środków ministra; procedury wewnętrzne i prowadzoną dokumentację bezpieczeństwa muzeum i zgromadzonych zbiorów.
„Ochrona fizyczna i zabezpieczenia techniczne w oddziałach Muzeum są dostosowane do potencjalnych zagrożeń oraz do wartości zabezpieczonych zbiorów i są realizowane na podstawie Planów ochrony Muzeum” – napisało ministerstwo.
Resort kultury pozytywnie ocenił także kompetencje pracowników, ich wiedzę i zaangażowanie.
Ministerstwo po kontroli wydało łącznie 38 wniosków, które dotyczą m.in. przywrócenia działu biblioteki i archiwum historycznego, stanowisk kierowniczych w oddziałach, opracowania strategii rozwoju, wdrożenia programu do ewidencji zbiorów, opracowania regulaminu zwiedzania oraz zwiększenia powierzchni magazynowej.
W latach 2020-2025 muzeum było kierowane kolejno przez pięć osób. Obecnie pełniącym obowiązki dyrektora jest Sławomir Bąk. W rozmowie z Polską Agencją Prasową wyraził satysfakcję z przeprowadzenia kontroli i wydanych zaleceń.
Zastrzegł, że nie może brać odpowiedzialności za swoich poprzedników. W ocenie dyrektora kontrola pokazała, że muzeum „już nie funkcjonowało od 2020 r.” i jest „bardzo dużo rzeczy, które trzeba poprawić”.
Dyrektor poinformował, że muzeum odpowie ministerstwu i przedstawi program naprawczy, żeby zrealizować zalecenia pokontrolne. Zapowiedział szkolenia dla pracowników i zakup oprogramowania do ewidencjonowania zabytków. Proces naprawczy – zastrzegł – będzie długotrwały, ale muzeum „ma potencjał».
Muzeum Nadwiślańskie jest samorządową instytucją kultury, która podlega marszałkowi województwa Jarosławowi Stawiarskiemu.
Polska Agencja Prasowa zapytała Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego o ocenę wystąpienia pokontrolnego i sytuację muzeum. Anna Nycz z biura prasowego marszałka poinformowała, że zgodnie ze statutem muzeum to dyrektor odpowiada za całokształt funkcjonowania instytucji i do niego należy podjęcie działań naprawczych.
16 września zarząd województwa ogłosił konkurs na kandydata na stanowisko dyrektora muzeum. Zainteresowani mogą składać dokumenty do 19 października. Komisja konkursowa ma czas na rozpatrzenie ofert do 30 listopada.
Bąk zapowiedział, że weźmie udział w konkursie. – Jeśli będzie mi dane zostać dyrektorem Muzeum Nadwiślańskiego, to na pewno będę zalecenia realizował, ale jest to proces długotrwały – stwierdził.
Zdaniem przewodniczącego NSZZ „Solidarność” w muzeum Marcina Wawerskiego instytucja jest niedoinwestowana, brakuje jej pracowników merytorycznych i najlepszym rozwiązaniem – w jego ocenie – jest przejęcie przez ministerstwo.
Stwierdził, że kontrola pokazała dużą rotację na stanowiskach dyrektorskich, co utrudniało wdrożenie w tematykę muzeum. – Kolejni dyrektorzy nie są w stanie wdrożyć programu, który byłby rozpisany na lata, żeby zaradzić brakom w muzeum — powiedział Wawerski.
Według przewodniczącego jedną z największych bolączek jest podejście organizatora do roli muzeum i jego zadań statutowych, w tym m.in. nacisk na zwiększenie frekwencji, dochodów i działalność promocyjną.
– Oczekujemy na nowe otwarcie. Że przyjdzie osoba kompetentna, która będzie znała się na muzealnictwie, zarządzaniu muzeum i będzie rozumieć jego specyfikę funkcjonowania. Zabiegamy, żeby Muzeum Nadwiślańskie było instytucją samodzielną – stwierdził Wawerski.
Kontrolę w muzeum wiceminister kultury Maciej Wróbel zapowiedział w lutym br. w reakcji na sygnały od środowiska społecznego, mieszkańców, pracowników muzeum i parlamentarzystów „o fatalnej sytuacji» w instytucji.
– Jesteśmy informowani o niezrozumiałej reorganizacji instytucji, zmianach kadrowych, niejasnych planach dyrektora na temat przyszłości muzeum. Istnieje — zdaniem pracowników, ale także lokalnej społeczności — obawa, że to postępująca likwidacja i degradacja tego muzeum — mówił Wróbel.
Wiceminister za pośrednictwem mediów zwrócił się wówczas do marszałka województwa z propozycją, żeby MKiDN prowadziło albo choć współprowadziło Muzeum Nadwiślańskie. – Najbardziej atomową opcją jest oczywiście doprowadzenie do likwidacji tego muzeum i utworzenie w jego miejsce, po zabezpieczeniu zbiorów, nowej placówki – mówił.
Historia Muzeum Nadwiślańskiego sięga jeszcze dwudziestolecia międzywojennego, kiedy z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Kazimierza Dolnego gromadzono zbiory artystyczno-historyczne w Kamienicy Celejowskiej. II wojna światowa przerwała te działania, do których powrócono na początku lat 60.
Muzeum Nadwiślańskie powstało w 1963 r. Dysponuje ponad 20 tys. eksponatów, a rocznie odwiedza je ponad 150 tys. turystów.
RL / Polska Agencja Prasowa / opr. ToMa
Fot. Piotr Piela / archiwum
