200 lat temu, 26 sierpnia 1826 roku w Lublinie został odsłonięty pomnik Unii Lubelskiej – symbol wielkości wielonarodowej i wielokulturowej Rzeczypospolitej. Jego pomysłodawcą był Polak, Stanisław Staszic, projektantem Feliks Bentkowski, autorem płaskorzeźby czeski artysta Paweł Maliński, a zgodę na jego posadowienie i finansowanie wydał… rosyjski zaborca, car Aleksander I.
13-metrowy pomnik powstał w czasie, gdy Polski nie było na mapach Europy. Powstał w miejscu, w którym do początku XIX wieku stała kolumna wzniesiona na polecenie króla Zygmunta Augusta w 1569 roku. Zniszczono ją podczas tworzenia dzisiejszego Placu Litewskiego.
CZYTAJ: „Koziołki-geodeci” wyznaczą Honorowy Południk. Nietypowa atrakcja Lublina
– W 1823 roku przez Lublin przejeżdżał car Aleksander I. Z prośbą w sprawie pomnika zwrócił się do niego ksiądz Stanisław Staszic – wyjaśnia prof. KUL Agnieszka Januszek-Sieradzka z Instytutu Historii Katolickiego Uniwersytetu Jana Pawła II. – Bardzo sprytnie Stanisław Staszic wystąpił z tą prośbą, ponieważ nie prosił o zgodę na budowę nowego pomnika, czego z pewnością nie udałoby się uzyskać, ale poprosił o zgodę na odnowienie. Ładnie jest to ujęte „wznowienie” pomnika, który w tym miejscu już istniał. I taką zgodę od cara Aleksandra uzyskał. uzyskał jeszcze więcej, ponieważ zgodził się car, aby sfinansować z funduszy skarbowych.
– Nad funduszami czuwał wówczas namiestnik Królestwa Polskiego generał Józef Zajączek – dodaje.
Na pomniku znajduje się płaskorzeźba z jagiellońskim orłem pozbawionym korony – na ten symbol suwerenności Polski nie zgodziły się władze carskie.
W 2015 roku pomnik Unii Lubelskiej został wyróżniony odznaczeniem „Znak Dziedzictwa Europejskiego”.
PaSe / opr. PrzeG
Fot. Krzysztof Radzki / archiwum RL
Pliki dźwiękowe
Agnieszka Januszek-Sieradzka
