O tym, że w Białej Podlaskiej i okolicach funkcjonowała dawniej bialska kolej dojazdowa nie wszyscy zapewne wiedzą. Pozostałościami po takiej infrastrukturze są m.in. mosty, które przez lata niszczały ale wkrótce ich los się odmieni. Dwa mosty w gminie Biała Podlaska i Leśna Podlaska zostały wpisane do rejestru zabytków ruchomych województwa lubelskiego.
Szczegółowe informacje na temat mostów wpisanych do Rejestru Zabytków Ruchomych przedstawił Bialski Konserwator Zabytków Arkadiusz Bojczuk.
To unikat i relikt.
– Jeden jest to most żelazny na rzece Klukówka wraz z nasypami kolejowymi podtorzami zlokalizowany w miejscowości Ciecibór Duży i Roskosz na terenie gminy Biała Podlaska. Jest to most, który jest datowany na przełom 1916/1917 roku. W skali naszej bialskiej wąskotorowówki jest to jedyny taki zachowany most. Jest obiektem reliktowym, unikatowym, także jak najbardziej warty jest ochrony. Drugi most jest to most żelazobetonowy wraz z nasypami kolejowymi podtorzami. Zlokalizowany w miejscowości Cicibór Mały w gminie Biała Podlaska i w miejscowości Witulin na terenie gminy Leśna Podlaska. Jest to most na takim rowie odwadniającym doprowadzalniku do zalewu w Witulinie. Jest to most, który jest datowany na lata 50 XX wieku – dodaje Arkadiusz Bojczuk.
Most – na rzece Klukówce (Cicibór Duży – Roskosz)
To wyjątkowe miejsce.
Most na rzece Klukówce odwiedziliśmy wraz z Marcinem Szydłowskim, pracownikiem Europejskiego Centrum Kształcenia i Wychowania w Roskoszy, które graniczy z tym obiektem.
– Most bezpośrednio, można powiedzieć, wyrasta z parku i jest nad rzeką Klukówką. Ten most jest dosyć ciekawy. Jest wykonany techniką nitowania i to jest jeden z nielicznych mostów, można powiedzieć, w Polsce, które tą techniką były wykonywane. Na pewno na naszym terenie jest to jedyny most – opowiada Marcin Szydłowski.
To wyjątkowe miejsce. Nie wszyscy wiedzą, że taki most tutaj się znajduje w otoczeniu przyrody, traw, drzew. Czy ludzie tutaj przychodzą na spacery?
CZYTAJ: Centrum lokalnej społeczności. Renesans wiejskich świetlic
– Bardzo często ludzie tutaj przychodzą. Bardzo często młode pary przyjeżdżają tutaj robić zdjęcia. Zostawiają kłódki.
Konstrukcyjnie most wygląda bardzo dobrze. On jest pokryty rdzą. Cały most położony jest na drewnianych podkładach.
To wszystko powoduje, że ten most systematycznie z roku na rok coraz bardziej obniża się. Konieczna jest naprawienie czy wizualna poprawa też samego mostu: pomalowanie, zakonserwowanie, żeby dalej można było korzystać z niego – dodaje Marcin Szydłowski.
Most (Cicibór Mały – Witulin)
Dwa mosty to pozostałości po dawnej Bialskiej Kolei Dojazdowej.
– Kolej funkcjonowała między 1905 a 1971 roku – mówi wojewódzki lubelski konserwator zabytków Dariusz Kopciowski. -Nieużytkowana jest w tej chwili. Te elementy składowe niszczeją, ale początki, zalążki tej kolei sięgają roku 1905. A tym zalążkiem była kolejka o takim charakterze gospodarczym, która funkcjonowała w doskonale zarządzanym przez mniszki prawosławne gospodarstwie w Leśnej Podlaskiej. Dalsze losy to jest pierwsza wojna światowa. I wówczas okupant ówczesny niemiecki wykorzystywał te tereny. Wywoził drewno, płody rolne i Niemcy wybudowali kolej wąskotorową właśnie na bazie tej kolejki lokalnej gospodarczej, która łączyła Białą Podlaskę, Roskosz, Konstantynów, a później w 1917 roku został zrealizowany odcinek Roskosz – Rokitno – tłumaczy Dariusz Kopciowski.
Kolej wąskotorowa była bardzo popularnym środkiem transportu
– Tu była kolej wąskotorowa. Ona prowadziła głównie przewozy towarowe, ale w pewnym momencie też doczepiano wagony pasażerskie, pocztowe, także była w okresie międzywojennym i tuż powojennym bardzo popularnym środkiem transportu. Bialczanie jeździli nią na grzyby, do lasów kijowieckich, ale również okoliczna ludność Konstantynowa, z Janowa Podlaskiego przyjeżdżała do Białej Podlaski – dopowiada Arkadiusz Bojczuk.
Most (Cicibór Mały – Witulin)
„Powinniśmy absolutnie chronić naszą przeszłość”
– Wnioski o wpisanie mostów do rejestru zabytków złożyła fundacja Fontes, zajmująca się ochroną zabytków – mówi jej prezes Przemysław Alchimowicz. – W fundacji uważamy, że powinniśmy absolutnie chronić naszą przeszłość, nie tylko dwory i pałace, ale również te części stricte technologiczne. Tutaj przykłady samych konstrukcji tych mostów według nas są fenomenalne i uważamy, że warto je pokazywać, warto w przyszłości oczywiście przeprowadzić prace konserwatorskie.
Wójt gminy Biała Podlaska zapowiedział, że gmina przeprowadzi remont mostu w Rozkoszy. W tym celu będzie chciała wykorzystać fundusze zewnętrzne i te, które będą jej przysługiwać z puli środków konserwatora zabytków. Z kolei gmina Leśna Podlaska, na której leży drugi most, zamierza wytyczyć trasy rowerowe, które będą biegły w rejonie dawnej kolejki dojazdowej.
Fundacja Fontes złożyła do konserwatora zabytków wniosek o wpisanie do rejestru w sumie siedmiu obiektów będących pozostałościami po dawnej kolejce. Chodzi również o budynki stacyjne i most w Białej Podlaskiej. Decyzje jednak w sprawie tych obiektów jeszcze nie zapadły.
MaT / opr. AKos
Fot. Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków
Pliki dźwiękowe
A most zabytkowy
