Ponad 75% gmin i 60% powiatów nie jest pewnych swojej gotowości na kryzys, a ok. 1/5 wprost przyznaje jej brak – wynika z ogólnopolskiego raportu PCK „Samorządy nie są gotowe na kryzys”.
Dokument był już prezentowany na Europejskim Forum Samorządów w Mikołajkach, a niedługo będzie prezentowany na ogólnopolskim wydarzeniu PROTEGA2026 w Poznaniu, które rozpoczną się 20 maja.
– Raport powstawał przez wiele tygodni, przebadaliśmy niemal pół tysiąca samorządów w całej Polsce – mówi w rozmowie z Eweliną Kwaśniewską, starszy specjalista ds. ochrony ludności Kamil Raczyński z lubelskiego oddziału okręgowego Polskiego Czerwonego Krzyża. – Raport został stworzony przez think tank Polskiego Czerwonego Krzyża, który założyliśmy w Lublinie. Jest to ogólnopolska inicjatywa, ale osadzona w Lublinie, czym się bardzo chwalimy. A dane są jednoznaczne. Niepokojące może być to, że ponad 20% samorządów wprost przyznaje brak gotowości na sytuacje kryzysowe. To jest pewna diagnoza, ale też pewnego rodzaju sygnał takiej odpowiedzialności, płynący z samorządów, które mówią: „Hej, potrzebujemy wsparcia”. Jeszcze innym obszarem są procedury i tutaj można by zahaczyć chociażby o plany ewakuacji, których jak wynika z naszych badań 1/5 samorządów nie ma kompletnych. To się w ostatnich tygodniach odrobinę pozmieniało, bo samorządy aktualizowały te plany. Innym obszarem są zintegrowane systemy alarmowania, które jak się okazuje, nie wszystkie samorządy mają w swojej dyspozycji.
Te dane są jednak niepokojące. To państwa zaskoczyło w jakiś sposób?
– Tak. Przeważająca większość była dla nas odkrywcza. Dodam jeszcze, że jest to pierwszy taki raport w Polsce. Nie powstała jeszcze inna diagnoza wdrażania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej. To są pierwsze bazowe dane, którymi również podzieliliśmy się z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, więc tak, te dane były zaskakujące. I one też pokazują bardzo ciekawe różnice między województwami. Mogę chociażby nawiązać do tego, co wyróżnia nasze lubelskie województwo od innych województw w centralnej czy zachodniej Polsce. Jest to inna świadomość przygotowania awaryjnego, dotyczącego, na przykład, potencjalnego napływu uchodźców. Z czego wynika lepsze przygotowanie w organizacji miejsc zbiorowego zakwaterowania, co słabiej widać w województwach na zachodzie Polski. I ta bliskość granicy trochę wymusza niejako na samorządach w naszym województwie zwrócenie uwagi trochę na inne rzeczy i większą dbałość o pewne obszary niż w innych województwach.
W tej chwili płonie Puszcza Solska. Mamy ogromny pożar, to nie da się ukryć, jest ogromny kryzys. Czy jakieś luki, które pan zauważył, które wyszły z tego raportu, też wpływają na, powiedzmy, ograniczone możliwości w takich wypadkach?
– Raport pokazuje przede wszystkim przygotowanie i wdrażanie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej z poziomu samorządów – tłumaczy Kamil Raczyński. – Jeśli chodzi o aktualną sytuację dotyczącą pożaru w powiecie biłgorajskim, tutaj mówimy o przygotowaniu zarówno samorządów jak i służb, więc jest tutaj pewna dodatkowa warstwa tego przygotowania na sytuacje nadzwyczajne. I wspomnę jeszcze, że od wczoraj jesteśmy w ścisłym kontakcie zarówno ze służbami ratowniczo-gaśniczymi, jak i administracją publiczną, lokalnymi samorządami. Pozostajemy w gotowości. Nasza grupa ochrony ludności Polskiego Czerwonego Krzyża w Lublinie jest w zasadzie spakowana i przygotowana i czeka na potencjalne zadysponowanie przez władzę, żeby pojechać na miejsce. Podobnie nasz Oddział Rejonowy PCK w Biłgoraju również pozostaje w gotowości. Czy jeśli chodzi o wsparcie służb, nie na linii frontu, ale bardziej na zapleczu. Również we wsparciu lokalnej społeczności, która, na szczęście, nie jest bezpośrednio dotknięta skutkami pożaru, ale pośrednio już tak, chociażby skutkami zadymienia. Więc przygotowujemy się na różne scenariusze, pozostajemy w kontakcie ze służbami i w zależności od rozwoju sytuacji, będziemy adekwatnie reagować. Najprawdopodobniej dzisiaj nasza grupa pomocy humanitarnej pojedzie tam na miejsce, ale tu nie chciałbym wyprzedzać faktów przed ustaleniami ze Strażą Pożarną.
Co mogą zrobić dzisiaj samorządy, żeby faktycznie tę sytuację poprawić?
– Nasz raport to nie tylko diagnoza, to są też konkretne rekomendacje, dotykające dziesiątek różnych obszarów. Wymienię tutaj tylko trzy z nich. Pierwszy obszar to jest edukacja. Wciąż potrzebujemy wzmocnienia, lepszego przygotowania zarówno naszego społeczeństwa na sytuacje kryzysowe, jak i świadomości na poziomie administracji publicznej. Inną rekomendacją jest lepsze, zrównoważone, zbilansowane użycie finansów przeznaczonych na przygotowanie na sytuacje kryzysowe, chociażby możliwość wydatkowania środków z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej w długofalowej perspektywie, zapewniającej dłuższe inwestycje, niekoniecznie zamknięte w jednym roku kalendarzowym. No i ostatni obszar, o którym wspomnę, który jest dla nas bardzo ważny, jest to współpraca międzysektorowa, współpraca z organizacjami pozarządowymi. W raporcie wyszło nam, że prawie połowa gmin i powiatów nie współpracuje z organizacjami pozarządowymi w obszarach związanych z ochroną ludności i obroną cywilną. Tymczasem ponad połowa jednostek samorządu terytorialnego wprost przyznaje, że takiej pomocy ze strony organizacji pozarządowych bardzo potrzebuje.
A nie da się ukryć, że w tym momencie żyjemy niestety w czasach kryzysu.
– Jesteśmy tak naprawdę po serii kilku różnych sytuacji kryzysowych, od pandemii COVID-19, przez napływ uchodźców z Ukrainy związany z agresją Rosji na Ukrainę, po ekstremalne sytuacje pogodowe, których doświadczamy, na przykład, teraz – wylicza Kamil Raczyński. – No i zdawałoby się, że powinniśmy być z automatu, lepiej przygotowani na sytuacje kryzysowe i troszkę tak jest, ale nie do końca.
Tutaj wchodzi pilotażowy program, który prowadzicie, wychodząc w tej chwili do samorządów.
– Te twarde dane były inspiracją do stworzenia tego pilotażowego projektu, który też przegadaliśmy od podstaw z administracją publiczną, po to, żeby on nie poszedł w eter, tylko aby on był realnym wsparciem i wzmocnieniem właśnie tej ścisłej współpracy między nami, między innymi organizacjami, ale też administracją publiczną. Pilotażowy projekt dotyczy zbudowania koalicji organizacji pozarządowych w obszarze ochrony ludności i obrony cywilnej w województwie lubelskim. I tutaj zależy nam na stworzeniu realnej sieci współpracy organizacji pozarządowych, zbudowania koalicji lub porozumienia, po to, aby wzmocnić ten głos sektora organizacji pozarządowych, aby się lepiej skoordynować. Ale też, aby zmapować zasoby w organizacjach, bo to się nie dzieje teraz, te zasoby nie są dobrze zmapowane albo nie są w ogóle zmapowane. Ale też po to, aby tymi zasobami dzielić się z administracją publiczną. Aby w sytuacji kryzysowej było wiadomo, która organizacja czym dysponuje, jakimi środkami, jakim sprzętem, jaką kadrą i w jakim czasie może to być zadysponowane. W tym momencie rozpoczęła się formalna rekrutacja do tej koalicji. Dodam jeszcze, że zachęcamy przede wszystkim organizacje z małych miejscowości i z miejscowości poza Lublinem. Lublin mamy dość dobrze zaopiekowany, jesteśmy dość dobrze posieciowani i tak czy siak jesteśmy automatycznie w kontakcie z tymi dużymi organizacjami stąd, które również będą częścią koalicji, ale chcemy dotrzeć właśnie przede wszystkim do tych mniejszych, do tych mniej słyszalnych, ale niemniej potrzebnych lokalnie w sytuacjach kryzysowych.
Dajmy przykład słuchaczom. Wróćmy do sytuacji wybuchu wojny w Ukrainie. Wybuchła wojna w Ukrainie, mamy napływ uchodźców. W jaki sposób ten projekt, jeżeli już zaistnieje i będzie, powiedzmy, działał, może pomóc w takich sytuacjach?
– Opierając się na konkretach, posiadając zmapowane zasoby, tego, która organizacja może jakie siły i środki zadysponować w jakim czasie, w sytuacji potencjalnego napływu uchodźców z Ukrainy, będziemy wiedzieć w których miejscowościach jakie działania mogłyby być realizowane w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania – mówi Kamil Raczyński. – Opierając się już na większych konkretach, na przykład wsparcie psychologiczne, na przykład dostarczenie zestawów higienicznych, dostarczenie żywności, zasoby logistyczne służące do pomocy w transporcie osób. Wolontariusze, którzy mogą być realnym wsparciem po prostu lokalnie, ile tych wolontariuszy jest, w jakim czasie mogliby być zmobilizowani i w jakim czasie mogliby być dostępni. Więc mając to wszystko w jednym miejscu i móc podzielić się tym z administracją publiczną, po prostu będzie nam sprawniej reagować i sprawniej działać właśnie w sytuacji kryzysowej. To się realnie przełoży na lepsze przygotowanie do sytuacji kryzysowych i tak realnie wpłynie na bezpieczeństwo lokalnych społeczności.
Cała rozmowa w materiale wideo:
Samorządy z województwa lubelskiego mogą zgłaszać się do Koalicji na Rzecz Ochrony Ludności poprzez stronę www.pck.lublin.pl. Tam znajduje się formularz zgłoszeniowy i regulamin.
Dodajmy jeszcze, że jutro (08.05) w Lublinie PCK świętuje Światowy Dzień Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca. Od godziny 16:00 na Placu Litewskim będzie można przeszkolić się z pierwszej pomocy czy dowiedzieć się, do czego potrzebny jest nam plecak ewakuacyjny i jak go spakować. Dzień otwarty dla szkół w lubelskiej placówce PCK trwa natomiast cały dzień.
EwKa / opr. PrzeG
Fot. RL
Pliki dźwiękowe
Gminy i powiaty nie są przygotowane na kryzys. Wyniki raportu PCK
