• Lublin
  • Biała Podlaska
  • Chełm
  • Hrubieszów
  • Kraśnik
  • Lubartów
  • Łęczna
  • Puławy
  • Świdnik
  • Tomaszów Lubelski
  • Włodawa
  • Zamość
Radio Lublin
weather icon 1°C
PODCASTY
KALENDARIUM
SŁUCHAJ
  • AKTUALNOŚCI
    • LUBLIN
    • BIAŁA PODLASKA
    • CHEŁM
    • HRUBIESZÓW
    • KRAŚNIK
    • LUBARTÓW
    • ŁĘCZNA
    • PUŁAWY
    • ŚWIDNIK
    • TOMASZÓW LUBELSKI
    • WŁODAWA
    • ZAMOŚĆ
    • KRAJ I ŚWIAT
  • SPORT
    • KOSZYKÓWKA
    • PIŁKA NOŻNA
    • PIŁKA RĘCZNA
    • SIATKÓWKA
    • ŻUŻEL
  • MUZYKA
  • KULTURA
  • AGRORADIO
  • MULTIMEDIA
    • GALERIE
    • KONCERTY
    • PODCASTY
    • TV
  • O NAS
    • AUDYCJE
    • KALENDARIUM
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • HISTORIA RADIA
    • WNIOSEK O PATRONAT
    • STUDIO LUBLIN
    • STUDIO IM. BUDKI SUFLERA
    • REKLAMA
    • REGULAMINY i RODO
    • POLITYKA PRYWATNOŚCI
    • BIP
    • ARCHIWUM
    • KONTAKT
sobota, 21 listopada 2026
Brak wyników
Pokaż wszystkie wyniki
Radio Lublin
  • AKTUALNOŚCI
    • LUBLIN
    • BIAŁA PODLASKA
    • CHEŁM
    • HRUBIESZÓW
    • KRAŚNIK
    • LUBARTÓW
    • ŁĘCZNA
    • PUŁAWY
    • ŚWIDNIK
    • TOMASZÓW LUBELSKI
    • WŁODAWA
    • ZAMOŚĆ
    • KRAJ I ŚWIAT
  • SPORT
    • KOSZYKÓWKA
    • PIŁKA NOŻNA
    • PIŁKA RĘCZNA
    • SIATKÓWKA
    • ŻUŻEL
  • MUZYKA
  • KULTURA
  • AGRORADIO
  • MULTIMEDIA
    • GALERIE
    • KONCERTY
    • PODCASTY
    • TV
  • O NAS
    • AUDYCJE
    • KALENDARIUM
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • HISTORIA RADIA
    • WNIOSEK O PATRONAT
    • STUDIO LUBLIN
    • STUDIO IM. BUDKI SUFLERA
    • REKLAMA
    • REGULAMINY i RODO
    • POLITYKA PRYWATNOŚCI
    • BIP
    • ARCHIWUM
    • KONTAKT
Radio Lublin

Radio Lublin > Wiadomości > Lublin: powstaje „Gwarowe archiwum przełomu wieków”

Lublin: powstaje „Gwarowe archiwum przełomu wieków”

28 grudnia 2025 / 09:06
A A
EAttachments92230472cbad1f46a7cf14313714802eae82b41 xl
Udostępnij na FacebookUdostępnij na TwitterKod QR

Opowieści mieszkańców wsi Lubelszczyzny nagrywane od lat 70. ubiegłego wieku tworzą „Gwarowe archiwum przełomu wieków”, które powstaje w Ośrodku Brama Grodzka – Teatr NN w Lublinie. To relacje świadków historii żyjących na przestrzeni dwóch przełomów wieków – XIX i XX oraz XX i XXI.

Projekt realizowany przez Dział Historii Mówionej Ośrodka Brama Grodzka – Teatr NN dotyczy opracowania i zarchiwizowania nagrań zgromadzanych na blisko 200 kasetach magnetofonowych i kilku taśmach szpulowych, dostarczonych do Ośrodka przez dialektolożkę prof. Halinę Pelc z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

Nagrania materiałów gwarowych gromadzone były od 1970 do 2004 r. To wielowątkowe i wielotematyczne wypowiedzi mieszkańców różnych wsi regionu lubelskiego. Opowieści dotyczą m.in. prac polowych i gospodarskich, używanych sprzętów i narzędzi, ale też obrzędów, tradycji, zwyczajów, wierzeń, magii. Są tam też historie rodzinne, splatane z wydarzeniami historycznymi jak np. II wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka. Opisywane są mniejszości narodowe, relacje między Polakami a Żydami czy Ukraińcami.

CZYTAJ: Zioła, ruch i spokój. Jak poradzić sobie z przejedzeniem po świętach?

Według kierującego działem Historii Mówionej w Ośrodku Brama Grodzka – Teatr NN Piotra Lasoty, nagrane opowieści to niematerialne dziedzictwo kulturowe i to w niezwykłym wydaniu, bo są to relacje osób żyjących na przestrzeni dwóch przełomów wieków – XIX i XX oraz XX i XXI. – Są tam np. opowieści osób, które w momencie nagrania w 1970 r. miały po dziewięćdziesiąt kilka lat, więc możemy sobie tylko wyobrażać, jak wiele pamiętają. Wielką wartością jest nie tylko to, co mówią, ale też, w jaki sposób mówią, jakiego słownictwa używają, w jaki sposób opowiadają swój świat – powiedział.

Zgromadzone nagrania zostały zdigitalizowane, spisane, zarchiwizowane i opisane. Większość z nich można już przeczytać i odsłuchać na portalu Ośrodka Brama Grodzka-Teatr NN. – Kasety są w złym stanie, ich opracowanie kosztowało nas dużo pracy. Czasami tydzień siedzieliśmy nad jednym materiałem, ale to słownictwo, to świadectwo tych ludzi, te ich opowieści są niebywałe i dlatego chcieliśmy je zachować dla przyszłych pokoleń – dodał Lasota.

Jego zdaniem bardzo ciekawe jest też to, co słychać w tle danej opowieści. – Mamy taki krajobraz dźwiękowy. Słyszymy gdzieś zwierzęta gospodarskie, jakąś WSK-ę (motocykl), która przejeżdża przez wieś, gdzieś młockarnia pracuje, gdzieś koguty pieją. Możemy sobie wyobrazić tę scenerię, która otacza tych ludzi. I to jest coś, co już przeszło do historii, bo myślę, że dziś na wsi już raczej tego nie usłyszymy – dodał.

Nagraniom dostępnym na portalu towarzyszą m.in. teksty naukowe prof. Pelc dotyczące dawnej lubelskiej wsi widzianej z perspektywy badacza dialektologa oraz gwary jako dziedzictwa językowego i kulturowego regionu. Prof. Pelc podkreśla, że relacje mieszkańców wsi sprzed wielu lat, są dziś już tylko wspomnieniem. „Współczesna wieś jest inna, nowoczesna cywilizacyjnie, ale uboższa kulturowo, językowo i obyczajowo zarówno od wsi sprzed czterdziestu czy pięćdziesięciu lat, jak i od tej z okresu wcześniejszego, przewijającej się w wypowiedziach informatorów. Zmieniły się warunki życia i pracy rolnika, a wieś nie tylko przekształciła się technicznie, ale zamknęła w przestrzeni własnego domu i podwórza” – napisała.

POSŁUCHAJ PODCASTU: Lubelski atlas historyczny

Podkreśliła, że wiek XX, a szczególnie jego druga połowa był okresem intensywnych badań nad gwarą jako odmianą języka ogólnopolskiego w środowisku wiejskim. Wspomina, że zbieranie materiału do analiz językowych było stosunkowo proste, bo na wsi była jeszcze w miarę dobrze zachowana gwara, a mieszkańcy byli otwarci na osoby spoza własnego środowiska i chętnie opowiadali. Trudniejsze natomiast było poruszanie się w przestrzeni wsi, często bez utwardzonych dróg i możliwości dojazdu. „Moje podróże odbywały się różnymi środkami lokomocji – od własnych nóg po rower, motocykl, autobus (PKS lub Autonaprawa), a nawet pokonywanie wpław mniejszych rzek, później była niezawodna syrenka – samochód, którym właściwie można było wszędzie dojechać” – wspomina dialektolożka.

Jej zdaniem gwara, zespolona z folklorem i religią, „jest wartością przekładająca się na sposób określenia własnego miejsca na ziemi”, dotyczy nie tylko określonego sposobu mówienia, kojarzonego często z przeszłością i zacofaniem cywilizacyjnym, ale pełni funkcje kulturotwórczą i tożsamościową.

„Na kasetach magnetofonowych został zapisany prawdziwy świat dawnej lubelskiej wsi, odzwierciedlony w wypowiedziach osób tworzących obrazy z ich dzieciństwa, młodości i dojrzałości, a często też z życia ich rodziców czy dziadków. Ocalenie tego szczególnego dziedzictwa, zapisanego na różnego rodzaju nośnikach, to zobowiązanie będące nie tylko śladem przeszłości i pamięci o tym, co było, ale formą hołdu złożonego naszym przodkom” – napisała prof. Pelc.

Projekt „Gwarowe archiwum przełomu wieków” obejmuje też Słownik Gwar Lubelszczyzny opracowany przez prof. Plec, który będzie opublikowany na portalu w przyszłym roku.

Polska Agencja Prasowa / RL / opr. WM

Fot. pixabay.com

Tagi: infoarchiwumnagrania
REKLAMA

Czytaj także

EAttachments11158095f95826f11f4ab16b3bd4e3969a6b0780 xl
Wiadomości

Eksplozja rosyjskiej rakiety. Prokuratura kończy prace w Nowym Lipowcu [AKTUALIZACJA]

21 listopada 2026
EAttachments11158435de8bedf7a23a1d63ce6270e7692cee5b xl
Wiadomości

Trwa zabezpieczanie śladów po upadku rakiety. Prokuratura ujawnia plany

21 listopada 2026
EAttachments11157001773d03d818e4dd73376c8aa93ff41471 xl
Wiadomości

Nowy Lipowiec: w sobotę służby wznowią działania

20 listopada 2026
EAttachments1115582850e30f193a0655a4b241b515fe445024 xl
Wiadomości

Nie do wszystkich przychodzą lub są opóźnione. Co dalej z alertami RCB?

20 listopada 2026
EAttachments11156124e9e74ba4b13a9d41d8323bc72de7af52 xl 1
Wiadomości

Wiceminister rolnictwa: Podjęliśmy działania, żeby zbudować systemowe wsparcie nawozowe dla polskich rolników

20 listopada 2026
EAttachments11156260daa2f635ce7d18144a0e95a5f610b160 xl
Wiadomości

Syreny obudziły mieszkańców Lublina. Latające obiekty przekroczyły granicę Polski

20 listopada 2026
EAttachments11156364d32977363f4dc16aca97501aa7a63549 xl
Wiadomości

„Był taki huk, że aż okna chodziły”. Nowy Lipowiec po upadku rakiety [ZDJĘCIA]

20 listopada 2026
EAttachments111562191ab93e5616f78a5babd4dcf3c60a4c9b xl
Wiadomości

Starosta biłgorajski: Sytuacja jest poważna

20 listopada 2026
Następna wiadomość
EAttachments92240126e492f7cc3cb54d1925a94255bb8084f xl

Powroty ze świąt. Policja ostrzega przed trudnymi warunkami na drogach

Ciekawostki

Lublin spotkał się z Messim w Buenos Aires. GOAT i koziołek na niezwykłym muralu

Lublin znów na planie serialu. Będą utrudnienia w centrum

86 proc. Polaków planuje w 2027 r. wyjeżdżać równie często lub częściej niż do tej pory

Historia misia, który podbił serca czytelników. Kubuś Puchatek kończy 100 lat

Jeże przygotowują się do zimy. Szukają bezpiecznego schronienia

Wiewiórki jak domownicy. Pięć gryzoni regularnie odwiedza jedno podwórko [WIDEO]

O tym się mówiło

Dyrektor PFRON Monika Wac o mobilnych doradcach: Będą docierać do osób wykluczonych

Bezpłatne badania dla mężczyzn w Lublinie. Warto skorzystać z profilaktyki

Puchar Polski: piłkarze Motoru Lublin przed meczem z Rakowem Częstochowa

Piłkarze Górnika Łęczna rozgromili Lechię

Substancja o drażniącym zapachu w przedszkolu. Ewakuowano ponad 100 dzieci [ZDJĘCIA, AKTUALIZACJA]

Prowadzili, będąc pod wpływem. Zostaną deportowani

REKLAMA

Radio Lublin S.A. w likwidacji
ul. Obrońców Pokoju 2
20-030 Lublin
tel. 81 53 64 200
fax 81 532 87 28
e-mail: poczta@radiolublin.pl

Partnerzy
Reklama
Kontakt
BIP
Praca Lublin
Praca IT Poznań

NASZE
CZĘSTOTLIWOŚCI:

102.2 MHz -Lublin
103.1 MHz -Ryki

103.2 MHz -Zamość
100.9 MHz -Chełm

93.1 MHz -Biała Podlaska

© 2026 Wszelkie prawa zastrzeżone. Radio Lublin S.A. w likwidacji

Brak wyników
Pokaż wszystkie wyniki
  • AKTUALNOŚCI
    • LUBLIN
    • BIAŁA PODLASKA
    • CHEŁM
    • HRUBIESZÓW
    • KRAŚNIK
    • LUBARTÓW
    • ŁĘCZNA
    • PUŁAWY
    • ŚWIDNIK
    • TOMASZÓW LUBELSKI
    • WŁODAWA
    • ZAMOŚĆ
    • KRAJ I ŚWIAT
  • SPORT
    • KOSZYKÓWKA
    • PIŁKA NOŻNA
    • PIŁKA RĘCZNA
    • SIATKÓWKA
    • ŻUŻEL
  • MUZYKA
  • KULTURA
  • AGRORADIO
  • MULTIMEDIA
    • GALERIE
    • KONCERTY
    • PODCASTY
    • TV
  • O NAS
    • AUDYCJE
    • KALENDARIUM
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • HISTORIA RADIA
    • WNIOSEK O PATRONAT
    • STUDIO LUBLIN
    • STUDIO IM. BUDKI SUFLERA
    • REKLAMA
    • REGULAMINY i RODO
    • POLITYKA PRYWATNOŚCI
    • BIP
    • ARCHIWUM
    • KONTAKT

© 2026 Wszelkie prawa zastrzeżone. Radio Lublin S.A. w likwidacji

Ta witryna wykorzystuje cookie. Kontynuując przeglądanie wyrażasz zgodę na używanie plików cookie. Zachęcamy do odwiedzenia naszej strony Polityki prywatności.
Przejdź do treści
Otwórz pasek narzędzi Narzędzia ułatwień

Narzędzia ułatwień

  • Powiększ tekstPowiększ tekst
  • Zmniejsz tekstZmniejsz tekst
  • KontrastKontrast
  • NegatywNegatyw
  • Podkreśl linkiPodkreśl linki
  • Czcionka alternatywnaCzcionka alternatywna
  • Resetuj Resetuj