• Lublin
  • Biała Podlaska
  • Chełm
  • Hrubieszów
  • Kraśnik
  • Lubartów
  • Łęczna
  • Puławy
  • Świdnik
  • Tomaszów Lubelski
  • Włodawa
  • Zamość
Radio Lublin
weather icon 1°C
PODCASTY
KALENDARIUM
SŁUCHAJ
  • AKTUALNOŚCI
    • LUBLIN
    • BIAŁA PODLASKA
    • CHEŁM
    • HRUBIESZÓW
    • KRAŚNIK
    • LUBARTÓW
    • ŁĘCZNA
    • PUŁAWY
    • ŚWIDNIK
    • TOMASZÓW LUBELSKI
    • WŁODAWA
    • ZAMOŚĆ
    • KRAJ I ŚWIAT
  • SPORT
    • KOSZYKÓWKA
    • PIŁKA NOŻNA
    • PIŁKA RĘCZNA
    • SIATKÓWKA
    • ŻUŻEL
  • MUZYKA
  • KULTURA
  • AGRORADIO
  • MULTIMEDIA
    • GALERIE
    • KONCERTY
    • PODCASTY
    • TV
  • O NAS
    • AUDYCJE
    • KALENDARIUM
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • HISTORIA RADIA
    • WNIOSEK O PATRONAT
    • STUDIO LUBLIN
    • STUDIO IM. BUDKI SUFLERA
    • REKLAMA
    • REGULAMINY i RODO
    • POLITYKA PRYWATNOŚCI
    • BIP
    • ARCHIWUM
    • KONTAKT
niedziela, 22 listopada 2026
Brak wyników
Pokaż wszystkie wyniki
Radio Lublin
  • AKTUALNOŚCI
    • LUBLIN
    • BIAŁA PODLASKA
    • CHEŁM
    • HRUBIESZÓW
    • KRAŚNIK
    • LUBARTÓW
    • ŁĘCZNA
    • PUŁAWY
    • ŚWIDNIK
    • TOMASZÓW LUBELSKI
    • WŁODAWA
    • ZAMOŚĆ
    • KRAJ I ŚWIAT
  • SPORT
    • KOSZYKÓWKA
    • PIŁKA NOŻNA
    • PIŁKA RĘCZNA
    • SIATKÓWKA
    • ŻUŻEL
  • MUZYKA
  • KULTURA
  • AGRORADIO
  • MULTIMEDIA
    • GALERIE
    • KONCERTY
    • PODCASTY
    • TV
  • O NAS
    • AUDYCJE
    • KALENDARIUM
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • HISTORIA RADIA
    • WNIOSEK O PATRONAT
    • STUDIO LUBLIN
    • STUDIO IM. BUDKI SUFLERA
    • REKLAMA
    • REGULAMINY i RODO
    • POLITYKA PRYWATNOŚCI
    • BIP
    • ARCHIWUM
    • KONTAKT
Radio Lublin

Radio Lublin > Wiadomości > Zaskakujące odkrycia w kryptach. Na co chorowali nasi przodkowie? [ZDJĘCIA]

Zaskakujące odkrycia w kryptach. Na co chorowali nasi przodkowie? [ZDJĘCIA]

28 listopada 2025 / 20:16
A A
EAttachments9104227833c982d920234da82688ae16818cfd5 xl
Udostępnij na FacebookUdostępnij na TwitterKod QR

Szczątki ludzkich kości znalezione podczas badań archeologicznych prowadzonych w kryptach kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego w Łukowie zostały przebadane przez naukowców. Wyniki badań przedstawiono podczas IV Łukowskich Spotkań Historycznych.

20251128_161405.jpg

CZYTAJ: Tragiczny finał poszukiwań. Ciało 50-latka odnalezione w rzece

– Na podstawie znalezionych kości możemy wiele się dowiedzieć o ludziach pochowanych w kryptach w XVII i XVIII wieku, między innymi o stanie ich zdrowia – mówi antropolog profesor Tomasz Kozłowski z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. – Są zachowane żuchwy całkowicie pozbawione zębów. Czyli musiała istnieć w owym czasie jakaś „opieka stomatologiczna”, bo nie da się tak pozbyć wszystkich zębów, żeby nie zostały jakieś fragmenty, na przykład korzenie. Staraliśmy się też odtworzyć panoramę chorób. Badaliśmy wszelkie ślady pozostawione na tych kościach przez różnego rodzaju schorzenia. Znaleźliśmy zmiany zwyrodnieniowe stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, chorobę Forestiera. Są dość intensywnie wyrażone reakcje zapalne okostnej. Mogło to być nawet przyczyną śmierci.

23.JPG

A czy na podstawie tych badań można stwierdzić, że w tamtych czasach też był problem, jeśli chodzi o otyłość?

– Otyłość istnieje przynajmniej od czasu, kiedy ludzkość zaczęła rejestrować swoje wizerunki. Tutaj zmierzyliśmy kilkadziesiąt kości udowych, niestety należących do kobiet było niewiele. Natomiast u mężczyzn przy mierzeniu wskaźnika BMI (uwzględniającego masę i wysokość ciała) średnia, którą otrzymaliśmy, wskazuje, że w większości przypadków ten wskaźnik był albo prawidłowy albo nieco podniesiony. Natomiast mamy jeden przypadek, gdzie on wynosił powyżej 30, co już jest oczywiście otyłością – stwierdza profesor Tomasz Kozłowski.

26.JPG

Czyli ten problem nie był tak nasilony jak teraz?

– Nie do końca. Może nie spotykało się aż takiej liczby ludzi otyłych, natomiast wśród elit posiadanie tak zwanego brzuszka czy obfite kształty były oznaką przynależności do wyższej klasy – wyjaśnia profesor Tomasz Kozłowski.

– Nie tylko odnalezione kości były przedmiotem badań. Są też inne odkrycia archeologiczne, które zaskoczyły naukowców – mówi archeolog profesor Małgorzata Grupa z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. – Odkryto bardzo mało roślin, bo warunki glebowe niestety nie pozwoliły na ich zachowanie. Ale i tak mamy ogromny sukces, bo mamy jedyne ziarno tytoniu w Polsce. Zostało ono znalezione przy pochówku numer dwa. To była dla nas dość duża atrakcja. Przy analizie materiałów, które znaleźliśmy porozbijane w otworach wentylacyjnych na powierzchni krypt, odkryliśmy fajkę lulkę – taką typową turecką fajkę.

DSC_0004.JPG

– Wszelkie archiwa, które były dostępne dla Łukowa, zostały zniszczone w 1812 roku – opowiada prezes Łukowskiego Stowarzyszenia Rozwoju, Sławomir Smolak, inicjator Łukowskich Spotkań Historycznych. – Później Niemcy w 1944 roku zniszczyli archiwum akt dawnych i głównych, większość się spaliła. Nie mamy dokumentów pisanych na temat tego kościoła, ale też Łukowa. Wszystko co jest zakryte w ziemi, czeka na odkrycie. Naszym szczęściem była obecność proboszcza, księdza Andrzeja Kieliszka, który odkrył freski w kościele Podwyższenia Krzyża Świętego i zajął się jego podziemiami. I dzisiaj mamy prezentację profesorów, którzy odnaleźli oraz pokazali bogactwo szlachty, która tutaj żyła. Ale nie żyła zdrowo, jak widać było z kości.

20251128_161518.jpg

– Mamy wiele artefaktów, takich jak kawałki tkanin, dewocjonalia, monety, elementy ceramiki – mówi ksiądz Andrzej Kieliszek, proboszcz parafii Podwyższenia Świętego Krzyża w Łukowie. – I mamy wyremontowane podziemia w kościele, które docelowo będą miejscem, w którym będzie można eksponować te zabytki archeologiczne. Już jest plan, żeby jedną z krypt pod kościołem przeznaczyć na eksponowanie chociażby tych kości. To są szczątki tych ludzi, którzy byli kiedyś ważni dla Łukowa. To byli bernardyni, którzy się zasłużyli nie tylko dla życia religijnego, ale też przyczynili się do postępu w mieście. To oni prowadzili wzorcowy ogród, wzorcowy sad, fabrykę sukna, cegielnię. Część tych bernardynów na pewno tu spoczęła. Ale poza tym są tam fundatorzy kościoła czy całego tego zespołu.

20251128_161318.jpg

Szacuje się, że pochowanych w kryptach było co najmniej 31 osób dorosłych i 5 dzieci.

W trakcie prowadzonych od 2019 roku badań archeologicznych w kryptach znaleziono 2 zachowane całe pochówki i wiele luźnych kości. Badania związane były z zaplanowaną renowacją krypt i kościoła.

MaT / opr. ToMa 

Fot. nadesłane 

Pliki dźwiękowe

https://radio.lublin.pl/wp-content/uploads/2025/11/EAttachments910411014deadba80114fd557c9094a2fe24428_Prewiev.mp3

Zaskakujące odkrycia w kryptach

Tagi: Biała PodlaskaHistoriaŁukówarcheologiainfo
REKLAMA

Czytaj także

EAttachments1115835210051c6bd5a1054246e72b5571fee0ec xl 1
Wiadomości

Wszystko, co chcecie wiedzieć o kolei. Tłumy na lubelskim święcie [ZDJĘCIA i WIDEO]

21 listopada 2026
EAttachments111583369d87f526979a88ede0258ed3b41943fe xl 1
Wiadomości

Stare Miasto na sprzedaż. Lublin w kultowej grze [ZDJĘCIA]

21 listopada 2026
EAttachments977137063917f2e531be93cddb8089449a260bf xl 1
Redakcje

Piłka ręczna: sobota pod znakiem porażek

21 listopada 2026
EAttachments11158535cbd66424e98a121646d83d46b1a9a425 xl 1
Redakcje

„Zmiany są nieuniknione”. Fatalna końcówka Startu [ZDJĘCIA]

21 listopada 2026
EAttachments11158622da4a43c5b9c1c766414f469eeff727f7 xl 1
Wiadomości

Formacja i działanie. Lubelskie KSM świętuje [ZDJĘCIA]

21 listopada 2026
EAttachments11157429bee62703aa78c5fe4c257803b46f24aa xl
Wiadomości

Podszywali się pod pracownika banku i policjanta. Kobieta straciła prawie 30 tys. złotych

21 listopada 2026
EAttachments11158095f95826f11f4ab16b3bd4e3969a6b0780 xl
Wiadomości

Eksplozja rosyjskiej rakiety. Prokuratura zakończyła prace w Nowym Lipowcu [AKTUALIZACJA]

21 listopada 2026
EAttachments11158435de8bedf7a23a1d63ce6270e7692cee5b xl
Wiadomości

Trwa zabezpieczanie śladów po upadku rakiety. Prokuratura ujawnia plany

21 listopada 2026
Następna wiadomość
EAttachments9104747cf99d1a339b410a7d0a819408507f094 xl

Tragiczny pożar w Zamościu. Nie żyje 86-latka [AKTUALIZACJA]

Ciekawostki

Lublin spotkał się z Messim w Buenos Aires. GOAT i koziołek na niezwykłym muralu

Lublin znów na planie serialu. Będą utrudnienia w centrum

86 proc. Polaków planuje w 2027 r. wyjeżdżać równie często lub częściej niż do tej pory

Historia misia, który podbił serca czytelników. Kubuś Puchatek kończy 100 lat

Jeże przygotowują się do zimy. Szukają bezpiecznego schronienia

Wiewiórki jak domownicy. Pięć gryzoni regularnie odwiedza jedno podwórko [WIDEO]

O tym się mówiło

Lubelska Wystawa i Targi Zoologiczne Zoopark

Puławy: spoczywają tu bohaterowie i zasłużeni. To jedna z najstarszych nekropolii w Polsce [ZDJĘCIA]

Policja kontrolowała pieszych i kierowców. Ponad 200 wykroczeń w Lublinie

Andrzej Titkow świętuje 80. urodziny. Jubileusz artysty w Lublinie

Od alarmów po dezinformację. Szkoła wobec nowych zagrożeń

Grzegorz Turnau wystąpi w Lublinie [POSŁUCHAJ ROZMOWY]

REKLAMA

Radio Lublin S.A. w likwidacji
ul. Obrońców Pokoju 2
20-030 Lublin
tel. 81 53 64 200
fax 81 532 87 28
e-mail: poczta@radiolublin.pl

Partnerzy
Reklama
Kontakt
BIP
Praca Lublin
Praca IT Poznań

NASZE
CZĘSTOTLIWOŚCI:

102.2 MHz -Lublin
103.1 MHz -Ryki

103.2 MHz -Zamość
100.9 MHz -Chełm

93.1 MHz -Biała Podlaska

© 2026 Wszelkie prawa zastrzeżone. Radio Lublin S.A. w likwidacji

Brak wyników
Pokaż wszystkie wyniki
  • AKTUALNOŚCI
    • LUBLIN
    • BIAŁA PODLASKA
    • CHEŁM
    • HRUBIESZÓW
    • KRAŚNIK
    • LUBARTÓW
    • ŁĘCZNA
    • PUŁAWY
    • ŚWIDNIK
    • TOMASZÓW LUBELSKI
    • WŁODAWA
    • ZAMOŚĆ
    • KRAJ I ŚWIAT
  • SPORT
    • KOSZYKÓWKA
    • PIŁKA NOŻNA
    • PIŁKA RĘCZNA
    • SIATKÓWKA
    • ŻUŻEL
  • MUZYKA
  • KULTURA
  • AGRORADIO
  • MULTIMEDIA
    • GALERIE
    • KONCERTY
    • PODCASTY
    • TV
  • O NAS
    • AUDYCJE
    • KALENDARIUM
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • HISTORIA RADIA
    • WNIOSEK O PATRONAT
    • STUDIO LUBLIN
    • STUDIO IM. BUDKI SUFLERA
    • REKLAMA
    • REGULAMINY i RODO
    • POLITYKA PRYWATNOŚCI
    • BIP
    • ARCHIWUM
    • KONTAKT

© 2026 Wszelkie prawa zastrzeżone. Radio Lublin S.A. w likwidacji

Ta witryna wykorzystuje cookie. Kontynuując przeglądanie wyrażasz zgodę na używanie plików cookie. Zachęcamy do odwiedzenia naszej strony Polityki prywatności.
Przejdź do treści
Otwórz pasek narzędzi Narzędzia ułatwień

Narzędzia ułatwień

  • Powiększ tekstPowiększ tekst
  • Zmniejsz tekstZmniejsz tekst
  • KontrastKontrast
  • NegatywNegatyw
  • Podkreśl linkiPodkreśl linki
  • Czcionka alternatywnaCzcionka alternatywna
  • Resetuj Resetuj