Muzeum Zamek w Janowcu od soboty (01.02) jest ponownie otwarte dla zwiedzających i rozpoczyna działalność jako samodzielna instytucja. Muzeum sprawuje opiekę nad zabytkowym zamkiem, powstałym w XVI w. na wysokiej skarpie nad Wisłą, naprzeciwko Kazimierza Dolnego.
CZYTAJ: Tajemnicze wieże i malownicze ruiny. Najciekawsze lubelskie zamki [ZDJĘCIA]
Zamek w Janowcu dotychczas był oddziałem Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym. Na mocy decyzji sejmiku woj. lubelskiego od 1 stycznia 2025 roku został przekształcony w samodzielną instytucję kultury – Muzeum Zamek w Janowcu.
Możliwość rozwoju
Po miesięcznej przerwie, związanej z reorganizacją i wprowadzeniem koniecznych zmian administracyjnych i prawnych, od soboty 1 lutego zamek został otwarty dla zwiedzających. Dostępne są dziedziniec oraz krużganki zamku, a także ekspozycje w Dworze z Moniak oraz w Spichlerzu z Podlodowa.
– Utworzenie samodzielniej instytucji otworzyło wiele możliwości rozwoju i promocji tego miejsca – powiedziała Polskiej Agencji Prasowej dyrektor Muzeum Zamek w Janowcu Marzena Brzezicka.
Pierwsza wystawa czasowa, poświęcona historii zamku w Janowcu, ma zostać otwarta w marcu. Do końca roku co trzy miesiące będą prezentowane nowe ekspozycje czasowe, przedstawiające m.in. dawnych właścicieli zamku – magnackie rody Firlejów, Tarłów i Lubomirskich. – Te wystawy będą zapowiadać to, co będzie na dużo bardziej rozbudowanej i nowoczesnej wystawie stałej – zapowiedziała Brzezicka.
Historia i militaria
Wystawa stała dotycząca 500-letniej historii zamku – oprócz prezentacji okresów, kiedy był on własnością magnackich rodów – będzie pokazywała też ówczesny arsenał m.in. elementy uzbrojenia wojska czy broń białą noszoną przez magnatów i szlachtę. Na ekspozycji mają być wykorzystane nowoczesne technologie, m.in. hologramy postaci historycznych. Eksponaty pochodzić mają m.in. z kolekcji Fundacji Książąt Lubomirskich. Porozumienie w tej sprawie podpisane zostało w październiku 2024 roku. Prezes Fundacji książę Jan Lubomirski-Lanckoroński zadeklarował nieodpłatne wypożyczenie ponad 50 przedmiotów związanych z historią rodu Lubomirskich, w tym m.in. listy królewskie, mapy z okresu XV i XVI wieku, broń z XV i XVI w., meble.
Ponadto muzeum planuje pozyskiwać depozyty muzealiów z innych placówek oraz od prywatnych kolekcjonerów, a także kupować eksponaty – Sejmik Województwa Lubelskiego przeznaczył dla muzeum na ten cel 2 mln zł. Brzezicka zapowiedziała także starania o fundusze z ministerstwa kultury z programów grantowych dla muzeów w organizacji.
Otwarcie wystaw stałych planowane jest na 1 kwietnia 2026 roku. Będą one usytuowane w Domu Północnym – odbudowanej części Zamku, stanowiącej rodzaj pałacu, który pierwotnie powstał tu w XVI wieku, dobudowany do muru obronnego. Dom Północny zostanie także kompleksowo odremontowany, obecnie jest niedostępny dla zwiedzających.
Uchwałę o utworzeniu samodzielnej instytucji muzealnej na Zamku w Janowcu radni województwa lubelskiego przyjęli w listopadzie 2024 roku. Nowe muzeum ma sprawować opiekę nad historycznym zamkiem, zabytkowym wzgórzem, murowanymi i ziemnymi elementami obronnymi. Ma też upowszechniać wiedzę o dziedzictwie kulturowym Janowca i okolic związanym z magnackimi rodami Firlejów, Tarłów i Lubomirskich.
Burzliwe dzieje zamku
Zamek w Janowcu nad Wisłą jako fortyfikację obronną wybudował na początku XVI wieku hetman wielki koronny Mikołaj Firlej, przedstawiciel jednego z najpotężniejszych rodów magnackich Rzeczypospolitej. Firlejowie władali Janowcem przez 150 lat. Potem przeszedł on w ręce rodu Tarłów. W XVII wieku, spalony i ograbiony podczas najazdu Szwedów, został odbudowany i rozbudowany w stylu barokowym przez Lubomirskich.
Kilka razy przebudowywany zamek stracił charakter obronny na rzecz funkcji rezydencjalnej. W XIX wieku często zmieniał właścicieli, których nie było stać na jego utrzymanie. Zamek, znacznie zniszczony już podczas wojen napoleońskich, popadał w ruinę. W 1928 r. kupił go miłośnik historii Leon Kozłowski. Wyremontował tylko dwa pomieszczenia w baszcie. Zamek był jego własnością także w okresie PRL. W 1975 r. zamek odkupił Skarb Państwa z przeznaczeniem na muzeum; zabezpieczono ruiny i dokonano częściowej odbudowy zamku.
Zamek w Janowcu położony jest na wysokiej skarpie wiślanej, naprzeciwko położonego po drugiej stronie rzeki, malowniczego Kazimierza Dolnego. Atrakcją dla turystów są wielopoziomowe krużganki, z których podziwiać można piękne widoki na dziedziniec zamkowy i dolinę Wisły.
RL / PAP / opr. ToMa
Fot. Anna Lisiecka / archiwum
