– Na nocnym niebie, tuż przed wschodem Słońca, można szukać jasnej komety C/2023 A3. Najlepsze warunki do jej obserwacji pojawią się za kilka dni, bo 13 października zbliży się ona do Ziemi na odległość 71 mln km – wyjaśniła prof. Małgorzata Królikowska-Sołtan z CBK PAN.
Przepiękne zjawisko
– Choć co roku odkrywa się średnio kilkanaście nowych komet, a drugie tyle pojawia się jako już wcześniej znane i przewidziane, to nadzieja na jasną kometę na niebie elektryzuje wszystkich: i badaczy komet, i miłośników patrzenia w rozgwieżdżone niebo. Jasna kometa to przepiękne zjawisko – podkreśliła prof. Małgorzata Królikowska-Sołtan z Zakładu Dynamiki Układu Słonecznego i Planetologii Centrum Badań Kosmicznych PAN.
CZYTAJ: Zorza polarna na lubelskim niebie [ZDJĘCIA]
Obecnie takim obiektem jest kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS). Jej nazwa wskazuje, że była to trzecia kometa odkryta w pierwszej połowie stycznia 2023. Kometę „wypatrzyły”: teleskop służący głównie do monitorowania planetoid zagrażających Ziemi – ATLAS, pracujący w RPA oraz przez obserwatorium chińskie ulokowane na Purpurowej Górze (Tsuchinshan).
C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) teraz jest w gwiazdozbiorze Panny i można ją zobaczyć nad ranem. Ponieważ jest blisko Słońca, to trzeba trafić w okres, tuż przed wschodem, ale kiedy niebo jest jeszcze w miarę ciemne. Z kolei po 13 października, należy jej wypatrywać wieczorem, tuż po zachodzie Słońca – radzi prof. Królikowska-Sołtan w komunikacie zamieszczonym przez CBK PAN w mediach społecznościowych.
Gdzie dokładnie wypatrywać komety? W ustaleniu kierunku pomaga aplikacja The Sky live albo popularne Stellarium – darmowe, przenośne planetarium, które można ściągnąć na komputer czy laptopa.
Najlepiej za kilka dni
– Najlepsze warunki do jej dostrzeżenia będą za kilka dni, najbliżej Ziemi będzie już 13 października. Minie wówczas Ziemię w odległości 0,47 j.a. (jednostka astronomiczna – to średnia odległość Ziemi od Słońca równa około 150 mln km), czyli około 70 mln km. Ponieważ też całkiem niedawno (27 września) przeszła najbliżej Słońca (…) to nadal spodziewana jest duża aktywność tej komety – stwierdziła prof. Małgorzata Królikowska-Sołtan.
Kometa C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) nadeszła z krańców naszego Układu Słonecznego – z Obłoku Oorta, który jak dziś się uważa, zawiera biliony takich skalno-lodowych obiektów jak C/2023 A3. Nieliczne z nich są z rzadka kierowane w pobliże Słońca.
– Gdy taki skalno-lodowy obiekt zbliży się do Słońca, z jego jądra zaczynają sublimować lody (zamrożony tlenek i dwutlenek węgla, lód wodny oraz inne) i staje się on kometą, czyli rozwija świecące otoczkę i warkocze – opisała badaczka CBK PAN.
Jak przypomniała, warkocze w spektakularnych przypadkach mogą nawet rozpościerać się na „całym niebie”, jak było w przypadku komety C/2006 P1 (McNaught), której warkocz pyłowy można było podziwiać z południowej półkuli. Oszacowano, że odbijający światło słoneczne warkocz pyłowy komety McNaughta miał rzeczywiste rozmiary rzędu 1,5 j.a., czyli był tak długi jak odległość Marsa od Słońca.
Kruche komety
Prof. Królikowska-Sołtan podkreśliła, że komety są „kruche”. – Ich jądro utworzone jest, mówiąc w skrócie, z połączonych ze sobą mniejszych bryłek materii pierwotnej, pozostałości po tworzeniu się planet. Toteż jak kometa znajdzie się dostatecznie blisko Słońca, może utracić albo część swego ciała, albo wręcz całkowicie się rozpaść. Wówczas możemy zaobserwować rozbłysk i potem mniej lub bardziej gwałtowny spadek jasności w zależności, jak bardzo destrukcyjne dla komety było dane wydarzenie – opisała ekspertka CBK PAN.
Przywołała ustalenia Zdenka Sekanina, badacza i znawcy komet, który pokazał, że te ze znanych komet, przychodzących z Obłoku Oorta, które miały zbliżyć albo zbliżyły się w peryhelium (najbliżej Słońca) na odległość poniżej 0,6 j.a., aż w 50 proc. rozpadły się w okolicach peryhelium. C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) przeszła najbliżej Słońca w odległości 0,39 j.a.
Badacz wskazuje także, że w rzeczywistości jedyne dwie komety z Obłoku Oorta, odkryte między 2000 a 2017 rokiem, przetrwały przejście przez peryhelium poniżej 0,3 j.a. Były to wspomniana wyżej C/2006 P1 (McNaught) i C/2011 L4 (PanSTARRS). Obie były bardzo jasnymi kometami i – jak pisze Sekanina – prawdopodobnie masywnymi i bogatymi w pył.
Prof. Królikowska-Sołtan zwróciła uwagę na kolejną kometę, odkrytą 27 września – C/2024 S1 (ATLAS), która przejdzie przez peryhelium swej orbity już miesiąc po odkryciu, 28 października, w odległości zaledwie 0,008 j.a. od Słońca. Dziś jest widoczna na niebie w gwiazdozbiorze Hydry, ale obecnie tylko przez spore teleskopy.
Komety muskające Słońce
– Przejdzie tak blisko naszej dziennej gwiazdy, że zaliczana jest do komet muskających Słońce (ang. sungrazing comet). Ma orbitę podobną do grupy komet muskających Słońca Kreutza (ang. Kreutz sungrazers), które są najpewniej fragmentami jednej dużej komety z przeszłości. (…) Dziś spekuluje się, że jeśli się nie rozpadnie, to będzie jaśniejsza od Wenus – opisała badaczka.
Zaznacza, że przewidywania nadzwyczajnej jasności komet należy traktować z wielką ostrożnością, ale zachęca do poszukiwań jasnych komet na niebie. – Bo (…) komety są mało przewidywalne pod względem ich aktywności i przetrwania. A śledzenie na żywo co się dzieje z takim obiektem może sprawić wiele frajdy – zachęciła badaczka CBK PAN.
RL / PAP / opr. ToMa
Fot. pixabay.com
