Wspólny szacunek i historia. Najważniejsze polskie cmentarze na Wschodzie

Wiele ważnych dla polskiej kultury i historii nekropolii znajduje się na Wschodzie, poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej. Wśród nich szczególną rolę odgrywają dwa cmentarze Łyczakowski we Lwowie i na Rossie w Wilnie. 

Groby wybitnych postaci polskiej kultury i sztuki, weteranów insurekcji kościuszkowskiej czy bohaterów walki o niepodległość Polski znajdują się na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

– Ze względu na wojnę w Ukrainie dostęp do tej nekropolii jest utrudniony, ale warto pamiętać o tym, że jest to jedno z najważniejszych dla polskiego dziedzictwa kulturowego tego typu miejsc poza granicami kraju – mówi doktor Bartłomiej Gutowski z Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą Polonika. – Na pewno należy do najważniejszych polskich nekropolii, jeżeli chodzi o osoby pochowane i o formy artystyczne. Zresztą tam cały czas się toczą prace konserwatorskie prowadzone przez polskie i polsko-ukraińskie zespoły. Kilka nagrobków także w tym roku zostało odnowionych.

Cmentarz Łyczakowski został założony pod koniec osiemnastego wieku i jest jednym z najstarszych w Europie, który zachował się do dziś. Są na nim pochowani m.in. Maria Konopnicka, Gabriela Zapolska, Artur Grottger czy Konstanty Julian Ordon.

Również cmentarz na Rossie w Wilnie to jedna z najważniejszych dla polskiego dziedzictwa nekropolii.

Jak przypomina doktor Bartłomiej Gutowski przez lata w Polsce i na Litwie toczyły się spory, jak traktować to miejsce: – Pamiętam takie narracje, często się pojawiające szczególnie w latach dziewięćdziesiątych, gdzie można się było się spotkać w publicznych wypowiedziach z podkreślaniem polskości tego cmentarza. Z drugiej strony było podkreślanie tego, że to jest litewska nekropolia. Było trochę takiego przepychania się, czyj to jest cmentarz. Fajnie można zobaczyć, jak ta narracja się zmieniała. To, co się tam dzieje obecnie, moim zdaniem jest takim miejscem budowania takiego wspólnego szacunku dla tej innej pamięci.

Cmentarz na Rossie został założony w 1801 roku, a w 1969 roku wpisano do rejestru zabytków narodowych Republiki Litewskiej. Znajduje się tam słynne mauzoleum „Matka i Serce Syna”, gdzie spoczywa serce Józefa Piłsudskiego oraz szczątki jego matki.

ToNie / opr. ToMa

Fot. Piotr Piela / archiwum