14 listopada obchodzimy Światowy Dzień Cukrzycy. To dobra okazja, by przypomnieć o chorobie, która dotyka milionów ludzi na świecie. A nieleczona cukrzyca to bezpośrednie zagrożenie dla życia.
O tym, jak rozpoznawać cukrzycę, kto jest szczególnie narażony, jakie znaczenie ma profilaktyka i czy współczesna medycyna potrafi coraz skuteczniej kontrolować tę chorobę Wojciech Brakowiecki pytał eksperta, profesora Grzegorza Dzidę, kierownika Kliniki Chorób Wewnętrznych Katedry Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Nr 1 w Lublinie:
Panie profesorze, miał pan kiedyś taką sytuację, że przychodzi pacjent i mówi pan „cukrzyca”, a pacjent robi wielkie oczy.
– Tak, to jest bardzo często. Bardzo często to obserwujemy i nie tylko w ambulatorium. Ale obserwuję to też w szpitalu, u pacjentów hospitalizowanych. Bo okazuje się, że ludzie nawet nie podejrzewają się o to. A w powszechnej świadomości rozpoznanie „cukrzyca” brzmi jak wyrok, więc jest zdziwienie i przerażenie. Mamy 3,5 miliona osób chorych na cukrzycę, to znaczy nie tylko te osoby chorują, bo jest w to zaangażowana rodzina, najbliżsi. Często też środowisko pracy, bo są ludzie uprzedzeni, że mają do czynienia ze sobą chorą na cukrzycę. I trzecia edycja badania WOBASZ pokazała, że te 3,5 miliona to nie wszystko, że jeszcze 900 tysięcy Polaków, czyli takie trzy Lubliny, żyje z cukrzycą, ale jeszcze ma ją nierozpoznaną. To są kandydaci do tego, żeby się zdziwić, że mają cukrzycę, zwłaszcza, że cukrzyca nie boli i przez długi czas nie daje żadnych objawów.
Cukrzyca nie bierze się znikąd…
– To jest choroba cywilizacyjna. Mówię o cukrzycy typu drugiego, tej najpopularniejszej. Ona nie bierze się znikąd, ale nie możemy znowu się obwiniać tak bardzo, że to przez nasze zachowania. Po prostu takie zaszły zmiany cywilizacyjne, że to, co pozwalało nam przetrwać przed dziesiątkami wieków, w tej chwili obróciło się przeciwko nam. A z tego jest bardzo trudno zrezygnować. Bo tak była ułożona natura, że gdy człowiek miał co jeść, to magazynował to jedzenie, żeby starczyło jak najdłużej. Mało tego, wtedy doznawał poczucia przyjemności. To samo jak sobie posolił czy posłodził, to odbijało się na jego samopoczuciu. Dostawał bodziec dopaminowy i uznawał to za nagrodę. A teraz okazało się, że i słodkie, i słone, i wysokokaloryczne, które daje w dalszym ciągu tą przyjemność, jest przeciwko nam. To wszystko wina ewolucji, tego, że żyjemy w dobrobycie. Poza tym jeszcze trzeba powiedzieć o przewlekłym stresie i przebodźcowaniu. To jest znak naszych czasów.
Pomimo tego, że cukrzyca rozwija się po cichu, że często żyjemy z nieświadomością bycia diabetykiem, to sieje spore spustoszenie w naszym organizmie. Nieleczona prowadzi niestety bardzo często do tragicznego końca.
– Ależ oczywiście. Mało tego, te zmiany zaczynają się już w stanie przedcukrzycowym. Czyli kiedy cukier jest przewlekle podwyższony, jeszcze nie spełnia liczbowych kryteriów rozpoznania choroby, ale już ten, to już jest sygnał, że trzeba zacząć działać, żeby nie doprowadzić do powstania cukrzycy. A efekty są widoczne chociażby w przyspieszonym rozwoju miażdżycy. To najlepszy moment na reakcję, żeby zapobiec rozwinięciu się pełnoobjawowej cukrzycy.
Do miażdżycy można dorzucić jeszcze choroby: nerek, zatorowość, migotanie przedsionków.
– Ten upośledzony metabolizm oddziałuje absolutnie na nasz cały organizm. W związku z tym przewlekłe powikłania cukrzycy dominują na oddziałach kardiologicznych, neurologicznych. To są skutki źle leczonej albo nierozpoznanej cukrzycy.
Wiele osób postrzega cukrzycę jako wyrok, ale ta teza jest daleka od prawdy…
– Jak najbardziej. To jest czas na działanie. W tej chwili nasze możliwości terapeutyczne pozwalają takim osobom normalnie żyć, normalnie funkcjonować. Mało tego, w perspektywie odległej potrafią zapobiec powikłaniom. W tej chwili w leczeniu cukrzycy nastąpiło duże przewartościowanie. Już nie skupiamy się na wartościach stężenia cukru, tak jak to było przed laty. W tej chwili proponujemy leczenie, które przede wszystkim ma zapobiec powikłaniom. I z tego sobie pacjenci powinni zdawać sprawę. Ono nie tylko obniży cukier do wymaganych granic, ale przede wszystkim uchroni pacjentów przed powikłaniami w przyszłości.
W tej chwili leczenie cukrzycy jest coraz bardziej zaawansowane….
– Cieszymy się ze zdobyczy technologii. Odeszliśmy od ery glukometrów, mamy teraz erę ciągłego monitorowania glikemii. Wszystko mamy w telefonie, 24 godziny na dobę. Nie tylko wiemy, jak jest aktualne stężenie glukozy, ale wiemy, co było przed. I algorytmy w aplikacji przewidują, co będzie za chwilę. To zupełnie zmieniło nasze postrzeganie tego problemu. Zmieniło naszą codzienną praktykę kliniczną. I zmierza ona do tego, że dzięki tej technologii będziemy mogli tak leczyć, żeby tężenie cukru było tak jak u zupełnie zdrowego człowieka. Co może w przyszłości przełożyć się na jeszcze lepszą prewencję powikłań. Ich może nie być w ogóle.
Czy diabetyk musi rezygnować ze wszystkich kulinarnych przyjemności? Zapominamy o szarlotce, serniczku, golonce?
– Absolutnie nie. Te pokarmy dają nam dużo przyjemności, ale musimy to wszystko zbilansować. Obecnie mówimy, że najgorsza jest dieta wysoko przetworzona, czyli ta, którą łatwo się je, smakuje dobrze, jest słona, słodka, kwaśna, bardzo łatwo się wchłania. I niestety idziemy na łatwiznę. Dlatego zdrowa dieta to dieta nisko przetworzona. To znaczy dużo owoców, warzyw, ziemniaków, które kiedyś były odsądzane od czci i wiary. Okazuje się, że to jest bardzo dobry produkt, który daje najdłużej poczucie sytości. Tak, że obiad z ziemniaczkami jak najbardziej. Natomiast tłustych mięs należy unikać, ale jeżeli już bardzo chcemy je zjeść, to na przykład raz w tygodniu. To samo z tortem czy z szarlotką. Musimy sobie ją dozować, bo wszystko jest dla ludzi. Jeśli czerpiemy przyjemność ze spożywania tych posiłków, to czemu nie? Tylko, że nie codziennie i nie w nadmiarze. Raz w tygodniu można sobie taką przyjemność zrobić.
Co powinno powodować, żeby zainteresować się swoim zdrowiem pod kątem właśnie cukrzycy typu drugiego? Jakie objawy?
– Trzeba korzystać kiedy można z badań profilaktycznych, takich jak chociażby „Moje zdrowie”. Raz na jakiś czas oznaczyć stężenie glukozy we krwi. To pozwoli wykryć stan przedcukrzycowy, czyli interweniować, jeżeli chodzi o styl życia. Czasami możemy wspomagać się farmakologicznie, żeby do cukrzycy nie doszło. Nie możemy czekać aż ta cukrzyca da objawy, bo wtedy często to już jest za późno i zmiany są nieodwracalne. Musimy na siebie uważać, szczególnie: osoby, u których cukrzyca typu drugiego wystąpiła w rodzinie; kobiety, które urodziły dziecko o dużej masie urodzeniowej; kobiety, które miały problem z cukrzycą podczas ciąży; osoby z nadciśnieniem tętniczym, z chorobami serca, z zaburzeniami lipidowymi. Jest bardzo duża grupa osób, która powinna mieć świadomość tego, że oznaczanie glikemii co roku powinno pomóc w uchwyceniu tego momentu, kiedy trzeba reagować, żeby nie doszło do rozwoju cukrzycy.
WB / opr. AKos
Fot. pixabay.com
Pliki dźwiękowe
Z profesorem Grzegorzem Dzidą rozmawiał Wojciech Brakowiecki
