Ponad 100 tys. zabytków, w tym gliniane naczynie, kamienne narzędzia, neolityczne grobowce i kości mamuta odkryto do tej pory podczas budowy drogi ekspresowej S17 na Zamojszczyźnie. Zdaniem archeologa Wiesława Komana, takie inwestycje są szansą na lepsze poznanie historii regionu.
Droga ekspresowa S17 łączy Warszawę z Lublinem i obecnie kończy się w podlubelskich Piaskach. Na różnych etapach budowy lub postępowań przetargowych jest 115-kilometrowy odcinek do polsko-ukraińskiej granicy w Hrebennem. W ramach inwestycji GDDKiA zleciła firmom archeologicznym przeprowadzenie prac poszukiwawczych, które nadzoruje wspólnie z urzędem konserwatorskim.
To jest kolosalna szansa dla archeologii
– To jest kolosalna szansa dla archeologii. Rozpoznajemy dużą ilość stanowisk, na dużej powierzchni. Pozyskujemy dużą ilość materiału zabytkowego, która później jest poddawana analizie pod względem chronologicznym, kulturowym, technologii produkcji, zdobnictwa – powiedział PAP archeolog z zamojskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie, Wiesław Koman.
Podczas zwykłych badań archeologicznych – wyjaśnił – standardowy wykop ma ok. 100 mkw. Natomiast wykopaliska prowadzone na placu budowy ekspresówki mają od 0,5 do nawet 3 ha.
– Odsłaniana jest duża powierzchnia, na której dobrze widać zarysy obiektów mieszkalnych, ich lokalizacja w stosunku do zabudowań gospodarczych, studni, położenie cmentarzysk, szczególnie tych z epoki wczesnego brązu. To bardzo duża szansa przeprowadzenia badań archeologicznych na dużą skalę – stwierdził Koman.
Jak podał, pierwsze badania wyprzedzające archeolodzy rozpoczęli w listopadzie 2024 r. Do tej pory znaleźli w sumie ok. 100 tys. fragmentów ceramiki, narzędzi krzemiennych, kamiennych i innych śladów osadnictwa m.in. w rejonie miejscowości Łabunie, Barchaczów, Tarnawatka, Bełżec, Kniazie i Lubycza Królewska.
Znaleziska są niejednolite
Archeolog przyznał, że znaleziska są niejednolite. Wśród zabytków są pozostałości osad z okresu nowożytnego (XVIII/XIX w.) i średniowiecza (VIII-XV w.). – Mamy liczne cmentarzyska średniowieczne z całopalnymi grobami, które są datowane na przełom VII/VIII w. – powiedział Koman. Uzupełnił, że Słowianie na tych ziemiach pojawili się najprawdopodobniej pod koniec VII w.
Do starszych zabytków należą nieliczne relikty z okresu rzymskiego (II-IV w. n.e.), fragmenty glinianych naczyń kultury trzcinieckiej (1700-1500 r. p.n.e.) i neolityczne (2500-2000 r. p. n.e.) jamy grobowe, w których znaleziono elementy glinianych pucharów, amfor, kamienne topory, siekiery, groty i kamień żarnowy do rozdrabniania ziarna. To bogate wyposażenie – w ocenie badaczy – miało prawdopodobnie służyć zmarłemu w zaświatach.
Znaleziono m.in. kość mamuta
Do najciekawszych i najstarszych znalezisk należą kości mamuta odnalezione w ubiegłym roku w miejscowości Łabunie. Te majestatyczne trąbowce zamieszkiwały Ziemię w epoce plejstocenu (2,6 mln-11,7 tys. lat temu). Polowali na nie ludzie, którzy wykorzystywali kły m.in. do budowy schronień. Badacze wstępnie datują szczątki na 100 tys.-12 tys. r. p.n.e.
Również w ubiegłym roku w miejscowości Bełżec archeolodzy znaleźli fortyfikacje polowe, a w nich m.in. puszki po konserwach i tubki z pastą do zębów, które należały najprawdopodobniej do żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Oddziały KBW uczestniczyły w akcji „Wisła” i w działaniach przeciwko ugrupowaniom UPA w 1946 r.
Koman podał, że wykopaliska będą kontynuowane do zakończenia budowy drogi. Do przebadania pozostały 22 stanowiska, ale nie wykluczył, że w miarę postępu prac ich liczba może jeszcze wzrosnąć. Dużej liczby zabytków spodziewa się zwłaszcza w rejonie Starego Zamościa i na planowanej obwodnicy Zamościa. Według zapowiedzi, zabytki zostaną przeanalizowane i trafią do muzeów.
– Odkrycia nie wpływają na postępy prac budowlanych – poinformował rzecznik prasowy lubelskiego oddziału GDDKiA Łukasz Minkiewicz.
Budowa 115-kilometrowej drogi ekspresowej S17 od Piask do granicy z Ukrainą podzielona jest na dziewięć odcinków. GDDKiA podpisała umowy z wykonawcami sześciu odcinków, spośród których prace trwają na fragmentach: Zamość Wschód-Zamość Południe (12 km), Zamość Południe-Tomaszów Lubelski Północ (18 km) i Tomaszów Lubelski Południe-Hrebenne (17 km).
Docelowo S17, od skrzyżowania z S8 pod Warszawą, przez Lublin, Piaski, Zamość i Tomaszów Lubelski do Hrebennego będzie miała ok. 320 km i ułatwi dojazd m.in. do Lwowa.
PAP / RL / opr. AKos
Fot. pixabay.com