Odkrycie tego ikonostasu jest porównywane do odnalezienia obrazu El Greca w parafialnym kościółku w Kosowie Lackim. Zachowane duże fragmenty XVII-wiecznego ikonostasu znaleźli naukowcy z Polskiej Akademii Nauk na strychu prawosławnej cerkwi św. Jana Teologa w podhajnowskiej wsi Nowoberezowo.
Pochodzący z czasów unickich ikonostas nie był zmieniany ani konserwowany – i to właśnie jego oryginalność jest wyjątkowa. Zachowane fragmenty pozwalają odtworzyć niemal całą strukturę ośmiometrowego ikonostasu co jest ewenementem na skalę środkowo-wschodniej Europy.
Historia ikonostasu jest ściśle związana z dziejami wsi, której mieszkańcy w ciągu pokoleń przeżywali zmiany obrządków religijnych i przynależności państwowej. Byli prawosławnymi, unitami i znów prawosławnymi, mieszkali Wielkim Księstwie Litewskim, Polskiej Koronie, Cesarstwie Rosyjskim. A w XX wieku były tu Rosja, Niemcy, Polska, sowiecka Białoruś, znów Niemcy i znów Sowieci…
Nowoberezowo przetrwało kolejne okupacje i dwa totalitaryzmy, zachowując swoją tożsamość. Przetrwał też ikonostas – świadectwo tej tożsamości.
Na zdj. cerkiew pod wezwaniem św. Apostoła Jana Teologa w Nowoberezowie / fot. Robert Wielgórski / wikipedia.org