Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej rozpoczął pracę w miejscowości Łasków w powiecie hrubieszowskim. Jak zaznacza instytucja, celem prac poszukiwawczych jest odnalezienie masowych grobów osób, które zginęły w wyniku ataku oddziałów Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich w marcu 1944 roku.
– Wcześniej przebadaliśmy dostępne dokumenty, wspomnienia i na tej podstawie szukamy masowych grobów – mówi dyrektor Ukraińskiego Centrum Memorialno-Poszukiwawczego „Dolia”, Światosław Szeremeta. – Sprawdzamy te tereny, na których może znajdować się masowy grób. Jeśli uda nam się go odnaleźć, udokumentujemy go wspólnie z przedstawicielami, a są tu przedstawiciele polskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz polskich władz. Po udokumentowaniu pochówku i uzyskaniu odpowiednich zezwoleń na ekshumację będziemy kontynuować tę pracę. Następnie, gdy uda się je zakończyć, szczątki zostaną ponownie pochowane zgodnie z chrześcijańskimi zwyczajami oraz z praktyką, która istnieje w stosunkach ukraińsko-polskich.
– Na cmentarzu prawosławnym w Łaskowie prowadzone są badania archeologiczne w celu odsłonięcia pochówków ludności ukraińskiej, zamordowanej prawdopodobnie w czasie działań partyzantów polskich Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich 10 marca 1944 roku w ramach odwetu za wcześniejsze działania Ukraińskiej Armii Powstańczej i osób sprzyjających tym działaniom UPA – mówi Wiesław Koman, archeolog z zamojskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie. – Strona ukraińska złożyła stosowny kompletny wniosek na wydanie pozwolenia na prowadzenie badań wykopaliskowych w celu odnalezienia tych pochówków. Wydaliśmy pozwolenie zgodnie z naszymi prerogatywami. Poinformowali nas, kiedy rozpoczynają, przyjechaliśmy obejrzeć. Teraz jest nasza druga wizyta sprawdzająca, co jest w trakcie tych wykopalisk odsłaniane. Na razie jeszcze nie mamy konkretnych efektów, na które strona ukraińska czeka, ale to kwestia czasu, mam nadzieję.
CZYTAJ: Ukraiński IPN rozpoczął prace poszukiwawcze na Lubelszczyźnie [ZDJĘCIA]
– Według historyków i wspomnień miejscowych mieszkańców w marcu 1944 roku, a konkretnie 10 marca, oddziały Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich dokonały pacyfikacji wsi Łasków – mówi Światosław Szeremeta. – Stało się to w tym samym dniu, w którym doszło do wydarzeń w Sahryniu, położonym dosłownie 15 kilometrów stąd. Ucierpiał nie tylko Łasków, lecz także okoliczne wsie. Według historyków udało się zweryfikować 327 nazwisk Ukraińców, mieszkańców wsi Łasków, którzy zginęli tego dnia. Z relacji wynika, że pochówek odbył się dopiero po ponad tygodniu, a nawet po dwóch tygodniach od tych wydarzeń. Ciała ulegały więc rozkładowi, a zabitych chowali mieszkańcy sąsiedniej wsi Smoligów. Dlatego według wstępnych danych nie wszyscy są pochowani tutaj, na cmentarzu. Część została pochowana na cmentarzu, a część w miejscach zabójstwa.
– Pracownicy Instytutu Pamięci Narodowej biorą udział w tych pracach w charakterze obserwatorów – mówi dr Rafał Kościański, rzecznik prasowy Instytutu Pamięci Narodowej. – Monitorują m.in. stosowanie procedur archeologicznych, prawidłowość przebiegu tych prac oraz powstawania dokumentacji.
Jak ważne jest to, żeby te prace odbywały się i w Polsce, i w Ukrainie?
– Staramy się od wielu lat otrzymywać zgody na prowadzenie tego typu prac – wskazuje dr Kościański. – W tym roku praktycznie większość zgód, które otrzymaliśmy, zostały już zrealizowane, te wszystkie prace – i poszukiwawcze, i ekshumacyjne. Przypomnę, że odbył się już też pogrzeb ofiar zbrodni wołyńskiej ze wsi Ostrówki i Wola Ostrowiecka. W tej chwili przygotowujemy się też do przeprowadzenia uroczystości pogrzebowych polskich żołnierzy, którzy zostali ekshumowani we Lwowie, w byłej wsi, a obecnie dzielnicy Hołosko. To jest bardzo ważne dla pamięci o tych osobach, dla szacunku do tych osób i ofiar zbrodni.
– To dzieje się po obu stronach granicy i pokazuje otwartość stron do upamiętnienia ofiar konfliktów, które mieliśmy w przeszłości – zaznacza Wasyl Bodnar, ambasador Ukrainy w Polsce. – To jest oczywiście kolejny krok. Są różne głosy z różnych stron areny politycznej, ale to jest dobra droga, którą mieliśmy iść już od dawna. To, co teraz się odbywa, jest dużym postępem.
Prace poszukiwawcze są prowadzone na cmentarzu prawosławnym w Łaskowie w powiecie hrubieszowskim. Potrwają one przez kolejne dwa tygodnie.
InYa / opr. WM
Fot. Inna Yasnitska