82 lata temu, 1 sierpnia 1944 roku, wybuchło Powstanie Warszawskie. Było największym zrywem niepodległościowym Armii Krajowej i największą akcją zbrojną podziemia w okupowanej przez Niemców Europie. Przez 63 dni znacznie słabiej uzbrojeni od Niemców polscy żołnierze walczyli o każdy dom i każdy metr ziemi. Niektóre budynki wielokrotnie przechodziły z rąk do rąk. Do walki włączyli się mieszkańcy stolicy, harcerze, a także dzieci, które pełniły funkcje łączników, przenosiły meldunki, a czasem pomagały w budowaniu barykad.
CZYTAJ: Historyk o Powstaniu Warszawskim: Dysproporcja sił była porażająca
Wobec olbrzymiej przewagi wroga, wyczerpania amunicji i żywności, powstanie upadło. Nie osiągnęło celu wojskowego ani politycznego. Jednak do dziś pozostaje dla Polaków symbolem determinacji i męstwa w walce o niepodległość. W świadomości społecznej niejednokrotnie jest uważane za powstanie narodowe.
Na pamiątkę tamtych wydarzeń, 1 sierpnia obchodzony jest w Polsce Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego, święto państwowe ustanowione w 2009 roku. Tego dnia o godzinie „W” – 17.00 – Warszawa oraz inne miasta oddają hołd powstańcom. Przez minutę rozlega się dźwięk syren, w kościołach biją dzwony, a przechodnie i kierowcy zatrzymują się na ulicach. Co roku też przed pomnikiem Gloria Victis na warszawskich Powązkach i w miejscach pamięci powstania w stolicy oddawana jest cześć uczestnikom zrywu, składane są kwiaty. Od 20 lat (2006) wieczorem na Placu Piłsudskiego w stolicy odbywa się wspólne śpiewanie piosenek powstańczych.
Powstanie Warszawskie zostało zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”. Decyzję o jego rozpoczęciu podjął komendant główny AK generał Tadeusz Komorowski „Bór”. Wybuch powstania oznaczał ujawnienie się struktur Polskiego Państwa Podziemnego i jego działalności. Celem walki była niepodległa Polska, wolna od niemieckiej okupacji i sowieckiej dominacji. Dowództwo AK planowało samodzielnie wyzwolić stolicę przed wkroczeniem Armii Czerwonej, by powstrzymać realizowany przez Józefa Stalina proces sowietyzacji kraju. Przewidywano, że kilkudniowe walki zostaną zakończone przed wejściem do miasta sił rosyjskich. Dowódcy powstania zdawali sobie sprawę, że o powodzeniu przedłużających się walk może przesądzić włączenie się wojsk rosyjskich, które zbliżały się z ofensywą do stolicy. Tym bardziej, że nadzieje na pomoc sowietów były podsycane przez dowództwo radzieckie – jeszcze we wrześniu 1944 roku w komunikatach radiowych zachęcano powstańców do zbrojnego oporu. Powstańcy nie wiedzieli wówczas, że Stalin wstrzymał szturm na Warszawę. Po 63 dniach zaciętych walk, w nocy z 2 na 3 października, około godziny 2.00 w Ożarowie Mazowieckim został podpisany układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie, co de facto oznaczało kapitulację powstania.
Niezrealizowanie założonych celów i wielkość strat poniesionych przez stronę polską powodują, że decyzja o rozpoczęciu powstania oraz sam zryw są do dziś przedmiotem badań i gorących polemik.
W okresie komunistycznych rządów w Polsce, przechowywanie pamięci o Powstaniu Warszawskim było jedną z form oporu wobec narzuconej władzy.
82. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego. Obchody w Lublinie
Lubelskie uroczystości upamiętniające rocznice wybuchu Powstania Warszawskiego rozpoczną się o godzinie 16.00 złożeniem kwiatów pod tablicą upamiętniającą podpułkownika Jana Kucharczaka pseudonim „Kazimierz” – współautora planu akcji „Burza” na Lubelszczyźnie. Następnie uczestnicy przejdą na Plac Litewski, gdzie zostanie zaprezentowana wystawa przygotowana przez Instytut Pamięci Narodowej, zaś o godzinie 17.00 zabrzmią syreny alarmowe. Następnie zaplanowano odegranie hymnu, wystąpienia okolicznościowe oraz złożenie kwiatów na płycie Pomnika Nieznanego Żołnierza i zapalenie zniczy.
Po uroczystościach na Placu Litewskim, zostanie odprawiona msza św. w intencji Powstańców Warszawskich oraz uczestników Akcji „Burza”. Początek w kościele garnizonowym przy Alejach Racławickich o godzinie 18.00. Lubelskie obchody 82. rocznicy powstańczego zrywu zakończy koncert „Jeszcze słychać śpiew – Lublin Powstańcom Warszawy”. Początek na Placu Litewskim o godzinie 19.15.
Obchody w województwie lubelskim
W Białej Podlaskiej uroczystości odbędą się przy Miejscu Straceń na Placu Wolności o godzinie 17.00. Zaplanowano złożenie kwiatów i zapalenie zniczy, przemówienia okolicznościowe, wystrzał z broni czarnoprochowej oraz występy słowno-muzyczne.
W Puławach obchody rozpoczną się o godzinie 17.00 przy tablicy poświęconej Krystynie Krahelskiej „Danucie” – poetce, sanitariuszce i żołnierzowi Armii Krajowej, autorce słów pieśni „Hej chłopcy, bagnet na broń!”, która zginęła w pierwszych dniach Powstania Warszawskiego. Zaplanowano między innymi wspólne odśpiewanie Hymnu Państwowego, wykonanie na akordeonie utworów z okresu Powstania Warszawskiego, krótkie wspomnienie o powstańczym zrywie i postaci Krystyny Krahelskiej, a także złożenie kwiatów i wieńców.
W Łukowie uroczystości zaplanowano w Parku Miejskim przy „Mówiącym kamieniu”, który upamiętnia pochodzących z Ziemi Łukowskiej uczestników Powstania Warszawskiego. Łukowski Ośrodek Kultury zaprezentuje część artystyczną „Dziś idę walczyć, Mamo!”, będzie też wspólne śpiewanie piosenek powstańczych. Początek o godzinie 17.00.
W Tomaszowie Lubelskim o godzinie 16.30 zaplanowano złożenie kwiatów na pomniku „Żołnierzy Armii Krajowej”. Następnie – o godzinie 17.00 – w Parku Miejskim rozpocznie się koncert pieśni powstańczych i patriotycznych.
W Zamościu najpierw pod Pomnikiem Inspektoratu Zamojskiego Armii Krajowej, później w katedrze i na Rynku Wielkim odbywać się będą uroczystości z okazji 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego. O godzinie 10.00 na Rynku Solnym rozpocznie się gra miejska zatytułowana „Quest(ja) Honoru – Pamięci Leona Zdzisława Stroińskiego”, na którą zaprasza Książnica Zamojska. Na godzinę 14.30 zaplanowano uroczystości przy Pomniku Inspektoratu Armii Krajowej, a godzinę później w katedrze zamojskiej zostanie odprawiona msza w intencji Ojczyzny. Bezpośrednio po niej (około godziny 16.30) na Rynku Wielkim odbędą się uroczystości patriotyczne. O godzinie 17.00 w całym mieście zawyją syreny, a kwadrans później Stowarzyszenie Sympatyków Orszaku Trzech Króli zaprasza na wspólne śpiewanie pieśni patriotycznych.
Informacyjna Agencja Radiowa / MaK / opr. PaW
Fot. PAP / Leszek Szymański