– Udowodnienie, że zabójca Siemiona Skriepieckiego działał na zlecenie rosyjskich służb, będzie praktycznie niemożliwe – uważa ekspert ds. przestępczości transgranicznej Tomasz Safjański. Jeśli jednak to się uda, sprawca dostanie wyższą karę; zwykłe porachunki kryminalne są karane łagodniej.
Premier Donald Tusk poinformował w czwartek (19.06), że funkcjonariusze policji i ABW zatrzymali mężczyznę podejrzewanego o udział w zabójstwie Rosjanina w Białej Podlaskiej. Jak zaznaczył szef rządu, „służby pracują nad ustaleniem zleceniodawcy”. Rzecznik prasowy komendanta wojewódzkiego policji w Lublinie podinsp. Andrzej Fijołek poinformował zaś, że podejrzewany – posługujący się paszportem wystawionym na 36-letniego obywatela Gruzji – został zatrzymany w czwartek rano pod Warszawą. – Będziemy ustalać jego pełną tożsamość. Trwają czynności z zatrzymanym – dodał.
CZYTAJ: Zabójstwo Rosjanina w Białej Podlaskiej. Podejrzewany przewieziony do Lublina [AKTUALIZACJA]
Według ustaleń śledczych do zabójstwa Skriepieckiego doszło w poniedziałek ok. godz. 9.30-9.45 na chodniku, na jednym z osiedli w Białej Podlaskiej (woj. lubelskie). Do ofiary podszedł nieznany dotąd mężczyzna, który oddał dwa strzały z broni krótkiej. Gdy pokrzywdzony upadł na ziemię, mężczyzna podszedł do niego i oddał jeszcze trzy strzały z bliskiej odległości. Oględziny zwłok wykazały łącznie siedem ran postrzałowych (w obrębie głowy, klatki piersiowej i pleców), dokładnie pięć ran wlotowych i dwie wylotowe. Zastrzelony mężczyzna to obywatel Federacji Rosyjskiej Robert K., który w przestrzeni medialnej występował jako Siemion Skriepiecki.
Ekspert ds. przestępczości transgranicznej Tomasz Safjański – były oficer policji i dyrektor Krajowego Biura Interpolu oraz profesor Akademii WSB – przyznał w rozmowie z Polską Agencją Prasową, że jako hipotezę roboczą należy przyjąć, iż było to zabójstwo o charakterze politycznym, wykonane na zlecenie wrogiego nam państwa. – Tę hipotezę musimy albo kategorycznie wykluczyć, albo potwierdzić. Tu nie można zostawić żadnych niedopowiedzeń – podkreślił.
Zdaniem naszego rozmówcy bardzo trudno będzie jednak udowodnić, że sprawca – przy założeniu, że została zatrzymana właściwa osoba – działał na zlecenie rosyjskich służb. – To będzie praktycznie niemożliwe. Gdyby okazało się, że działał z inspiracji obcego państwa, groziłby mu wyższy wymiar kary. W jego interesie jest więc utrzymywać, że to albo wypadek, albo zemsta, albo nawet porachunki kryminalne – powiedział.
Safjański zaznaczył, że gdyby okazało się, że nie jest to zabójstwo z typowym motywem kryminalnym, można by je uznać za akt terroru państwowego. – Po pierwsze świadczyłoby to o tym, że w ramach wojny hybrydowej wrogie państwo działa w sposób dosyć śmiały, odważny i nieograniczony na terenie państwa NATO. A po drugie pokazałoby, że nikt nie jest bezpieczny i nawet artysta krytykujący reżim jest potencjalnym celem zabójstwa – zauważył ekspert.
Według niego ze znanych badań i raportów analitycznych poświęconych zagrożeniom sabotażowo-dywersyjnym wynika, że tzw. agentami proxy – wykorzystywanymi przez Federację Rosyjską do wykonywania konkretnych aktów sabotażu (np. podpaleń, fałszywych alarmów) – nigdy nie byli Gruzini. – Wśród nich cały czas bardzo żywa jest kultura „worów w zakonie”. To postsowiecka kultura przestępcza, która zakazuje swoim członkom jakiejkolwiek współpracy z organami państwa, w tym ze służbami specjalnymi. Do tej pory na radarze wykrywanych sprawców nie było Gruzinów. Pojawiali się za to Ukraińcy, Kolumbijczycy, Polacy czy Białorusini – dodał.
Zdaniem eksperta ukrytym celem zabójstwa – o ile wersja robocza się potwierdzi – jest przede wszystkim skompromitowanie polskich służb, które mu nie zapobiegły, i spowodowanie, że poszczególne organy zaczną przerzucać się odpowiedzialnością. Wskazał, że zabójstwo Rosjanina wpisuje się w ogólną strategię tzw. działań aktywnych Federacji Rosyjskiej. Ta – jak zauważył nasz rozmówca – nie bierze na celownik tylko osób, na które atak miałby znaczenie krytyczne, bo chodzi o pokazanie, że każdy może stać się celem sabotażu.
– Wszystko wskazuje na to, że polskie służby zatrzymały wykonawcę. Choć od zatrzymania do skazania jest jeszcze długa droga, trzeba zaznaczyć, że potencjalny sprawca został szybko zidentyfikowany, zlokalizowany i zatrzymany. Polska policja wykonała tutaj dobrą robotę – podkreślił Safjański.
Jego zdaniem po tej sprawie wchodzimy na nowy poziom, na którym musimy także skorygować procedury bezpieczeństwa. Odnosząc się do zabójstwa Skriepieckiego, zauważył, że – wedle doniesień – miał on propozycję ochrony, ale z niej nie skorzystał. – Ta procedura musi zostać doprecyzowana, aby uniknąć kolejnych sytuacji, w których składa się komuś propozycję ochrony, ta (osoba – PAP) jej odmawia, po czym zostaje zlikwidowana – ocenił.
Według eksperta nie jesteśmy bezradni, natomiast musimy sprawniej wykorzystywać informacje, którymi już dysponujemy – zamiast działać wyłącznie reaktywnie, należy podejmować też akcje wyprzedzające, np. zbierać informacje o potencjalnych obiektach ataku, prowadzić szkolenia i uświadamiać zagrożenie.
Zdaniem Safjańskiego obecnie polską największą bolączką jest niedostosowanie języka komunikacji na poziomie ministerialnym, rządowym, do tego, co się dzieje w kraju. Jak zauważył, wciąż obracamy się bowiem wokół narracji skrajnych, czyli czasu wojny bądź czasu pokoju, tymczasem „od pięciu lat żyjemy w stanie, który nie jest ani wojną, ani pokojem”. – I wciąż nie jesteśmy do tego dostosowani np. komunikacyjnie. Żeby to zmienić, od dwóch lat prowadzimy pracę badawczą i szkolenia o sabotażu i dywersji np. w ministerstwach oraz innych instytucjach, jak Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czy Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich – powiedział ekspert.
W ostatnich dwóch dekadach poza terytorium Rosji doszło do zabójstw lub prób zabójstw osób uznawanych za krytyków Kremla, byłych funkcjonariuszy rosyjskich służb lub osób współpracujących z zachodnimi śledczymi. W części spraw zapadły wyroki sądowe lub precyzyjne ustalenia śledztw państwowych, inne pozostają niewyjaśnione.
W 2004 r. w Katarze w wybuchu samochodu-pułapki zginął były przywódca czeczeńskich separatystów Zelimchan Jandarbijew. Tamtejszy sąd skazał dwóch rosyjskich funkcjonariuszy służb specjalnych za udział w operacji, po czym zostali oni przekazani Rosji. Dwa lata później – w 2006 r. – w Londynie otruto polonem-210 byłego oficera FSB Aleksandra Litwinienkę. W wyniku śledztwa ustalono, że za zabójstwo odpowiadali Andriej Ługowoj i Dmitrij Kowtun, działający w ramach operacji rosyjskich służb.
Z kolei w 2018 r. w Salisbury w Wielkiej Brytanii doszło do próby zabójstwa – przy użyciu środka chemicznego Nowiczok – byłego oficera GRU Siergieja Skripala i jego córki. Brytyjskie władze przypisały operację rosyjskiemu wywiadowi wojskowemu GRU; w jej następstwie zmarła także przypadkowa osoba, Dawn Sturgess, która weszła w kontakt z Nowiczokiem, dotykając zakażonego przedmiotu.
Rok później – w 2019 r. w Berlinie zastrzelono obywatela Gruzji, Zelimchana Changoszwilego, byłego dowódcę polowego po stronie czeczeńskich sił walczących przeciw Rosji w czasie drugiej wojny czeczeńskiej. Niemiecki sąd uznał, że zabójstwo zostało zlecone przez rosyjskie instytucje państwowe, a sprawcę skazano na dożywocie.
Do kolejnego zabójstwa, które jest wiązane z Rosją, doszło w Hiszpanii. W 2024 r. został zastrzelony, a następnie rozjechany samochodem rosyjski pilot Maksim Kuzminow, który wcześniej zbiegł na Ukrainę. Hiszpańskie służby wciąż prowadzą śledztwo w sprawie tego zabójstwa, a część źródeł w służbach bezpieczeństwa wskazywała na możliwy udział rosyjskich służb specjalnych, jednak nie przedstawiono dotąd oficjalnych ustaleń ani nie zapadł wyrok sądowy.
Wśród niewyjaśnionych spraw jest także m.in. śmierć w Wielkiej Brytanii biznesmena Aleksandra Pieriepilicznego. Doszło do niej w 2012 r.; dotychczas nie ustalono jednoznacznej przyczyny zgonu, mimo pojawiających się hipotez o możliwym otruciu.
RL / Polska Agencja Prasowa / opr. ToMa
Fot. Policja Lubelska