Około 45 tysięcy par, czyli jedna szósta światowej populacji bocianów białych, żyje w Polsce. 31 maja ten ptak wędrowny ma swoje święto.
Jak mówi ornitolog Jacek Karczewski, bociany białe są obieżyświatami, ale zmiany klimatu wpływają na ich zwyczaje. – Kiedyś regularnie latały do Afryki, teraz coraz więcej z nich lata tylko na Bliski Wschód. To trudny rejon, więc niektóre zatrzymują się już na Bałkanach. To najlepszy dowód na to, że jednak klimat się nam zmienia. Coraz więcej jest takich, które są na tyle odważne, że w ogóle nie „wyciągają paszportu” zza pazuchy. Zostają na miejscu i tutaj próbują przetrwać zimę.
CZYTAJ: Dzieci w Lubelskiem pociągiem pojadą za darmo
Bociany są w stanie pokonać kilkanaście tysięcy kilometrów i dolecieć na południe Afryki: – One nie machają skrzydłami. W ten sposób nigdzie by nie doleciały, nawet do Czech. Mają za słabe mięśnie skrzydłowe. Bociany podróżują jak szybowce. To jest bardzo ekonomiczne. Zanim wyruszą, muszą sporo poćwiczyć. Ćwiczą to na swoich dużych gniazdach, one są takie duże i takie ciężkie między innymi po to, żeby można było na nich ćwiczyć, nieustająco podskakując – opowiada Jacek Karczewski.
Gniazda mogą ważyć do 400 kilogramów.
Dzień Bociana Białego został ustanowiony w 2003 roku z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Przyrody „Pro Natura” w celu ochrony bocianów i popularyzacji wiedzy na ich temat.
Polska jest europejską ostoją bociana białego, który obok żubra i wierzby, należy do symboli rodzimej przyrody. Bocian biały został zwycięzcą pierwszego plebiscytu na Zwierzę Roku 2025. W naszym kraju gatunek ten jest pod ścisłą ochroną. Jednak osuszanie terenów podmokłych i pastwisk, a także wprowadzanie wielohektarowych upraw, w których te ptaki nie mogą żerować, sprawiają, że w populacja bocianów stale się zmniejsza.
Bociany gnieżdżą się na wysokich drzewach, słupach telegraficznych, kominach i dachach. Pierwsze, powracające z zimowisk mogą pojawiać się w Polsce już w lutym. Bocianie gniazdo, kolistego kształtu, może osiągnąć ponad dwa metry średnicy. Zajęcie gniazda samiec oznajmia typowym dla bocianów klekotem.
Wbrew rozpowszechnionej opinii, głównym pokarmem tych ptaków nie są żaby, tylko gryzonie i owady. Żaby stanowią istotny składnik diety tylko w okresie przedwiośnia.
Bociany często wracają do tych samych gniazd, chyba, że w okolicy brakuje dla nich pożywienia. Niebezpieczne dla nich są między innymi plastikowe siatki albo sznurki zostawiane na polach i często lądujące w bocianich gniazdach.
Utożsamiany ze szczęściem i narodzinami, bocian należy też do zwiastunów wiosny. Pojawia się w literaturze, wierzeniach ludowych i przysłowiach. Przez wieki ptaki te na stałe wrosły w polski krajobraz, znajdując miejsce w literaturze i sztuce. Uwiecznił je na obrazach Józef Chełmoński, motyw bociana wplótł Adam Mickiewicz w epopei „Pan Tadeusz”, i wspominając ojczyznę, pisał o nich Cyprian Kamil Norwid.
RL / Informacyjna Agencja Radiowa / opr. ToMa
Fot. Piotr Janiak / archiwum RL